Trenpa chuk chuk nisqan
Ñawinchay, mayqin simipi:
castellano
English
Karumanta hamuq trenpa
chuk chukninta uyarini
miski musquyniyta
mancharichistin.
Qiwi qiwi rumiyasqa
ñankunaman apawastin.
Tutay tutapi chuk chukninqa.
chinkarparin.
Rimaq mayupa takillanmi
phiñasqa takankunawan
nunapa maqayninhina
llakikunata willastin hamunku.
Timpupa qapariyhinata
samariyta yachapayayta
ancha ñakarisqa nunayta uyarini.
Kay watukunamanta
mana imaman chaqnawaqta
ayqiyta maskakuni.
¿Maypitaq huk kuyayta tariyman
chayman hap’ipakunaypaq?
Watakuna: |
|---|
Suyu/Mama llaqta: |
|---|
Harawiqkunaq phurman: |
|---|
Harawikunaq rimananmanta: |
|---|
Wakin harawikuna, kikillan harawiq
Pitaq Kani?
K’anchaptin llantuyta maskakuni,
qawarikuspa k’atatani,
ch’in niqpi sunquykita
uyarini.
Intipa sunkanpi
musquyniy k’añakun.
Hanaq pachapa llimpi uchpakuna
tuta chayanankama mayt’uykuwan.
Urqukunapa kallpan
mana llakikuspa saqiwan.
Kachiyuq wiqiywan
chinkaq yupiykunata aytini.
Mana usyaq kusikuywan
tusustin suyayki.
Yachankiñachu kunan
¿pitaq kani?
Apachita
Pichinkupa takinta
mana uyarispa
rikchariyta chiqnini.
Ñawiyki mana k’anchaptin,
chilliku mana takiptin,
¿imapaqmi kawsayman?
Manam apachita
ñanniykipi kanichu.
Chusaqpi manam imaypas
ñuqapa kawaqchu.
Kuyakuq miski asnayki
hap’iwaptinpas.
Much’aykikuna k’añawaptinpas
manam imaypas qampa kasaqchu
Kikillan harawikuna
Invocación de Aqaymarka Apu
Aqaymarka Apu
qampa runallaykim kani.
Qampam kay sara
kay chaki-taklla.
Tulluypas qampapunim…
Chaskiykullaway.
Aqaymarca Apu
sabes bien
son tuyos el maíz, el arado,
son tuyos también mis huesos.
Acógelos…
Más allá de la plaza y los danzantes
un ebrio, tendido sobre la vereda,
balbucea lamentos:
Ñuqas kani mayu rumi
qaqamanta urmaykamuq
mana mamayuq mana taytayuq
solitito kay mundupi.
Pletórico de guisos y ají amarillo
el alcohol asciende hacia la cumbre del Aqaymarca.
En la parte posterior
maíz fresco en verdes andenes.
Canta endechas de amor el Yanamayo
no fúlgidas maromas de oro sino de plata.
Dicen que las huestes de Atahuallpa
arrojaron sobre estas aguas el cadáver de Huáscar Inca.
43
Tukuyllami kanchik
Kanchikra
Kaymi kanchik
—mamatapash charirkanchikmi
taytatapash charirkanchikmi
paykunami ñukanchik umapi sisa yakuta
sumak tullpu sisakunata churarka
alli kawsayta charichun nishpa
paykunami
llullu urpikunapa
millay pumakunapa
may illapakunapa
kuyllurkunapa shutikunawan shutichirka
ñukanchik shutikunaka
shuk shuk urkukunapi
shuk shuk rumikunapi
shuk shuk pukyukunapi
mana chinkarina shimikunami kan— shinami wawakunaman nishka
nin Otavalo kuraka taytaka
Chinkana
Chinkana machaykunaman riq.
Mana riqsisqa ñankunaman
atipakuq!
Mana qasilla kaq
kita!
Mana takyay atiq
sallqa!
Millay!
(Pukawan yana, Stendhal)