Taki Parwa / 22 poemas: Kilku Warak’a

Taki Parwa/22 poemas: Kilku Warak’a qara
Taki Parwa/22 poemas: Kilku Warak’a qara

Ñawinchay, mayqin simipi: castellano English

Cusco Warak'a, Kilku. Taki Parwa/22 poemas: Kilku Warak’a. trad. and ed. Odi Gonzales. Cusco: Biblioteca Municipal del Cusco, 1999. 1999Odi Gonzales Cusco Warak'a, Kilku. Taki Parwa/22 poemas: Kilku Warak’a. trad. and ed. Odi Gonzales. Cusco: Biblioteca Municipal del Cusco, 1999.
Rakinakuy:

Wakin harawikuna, kikillan harawiq

Kilku Warak’a

waraka_ilimana_07a

Illimani, Canto a Illimani, Puma (Quechua), Puma (Castellano), P’uncayniykipi…

harawiq:
Uyarikunaypaq harawiq Kilku Warak’a harawinkuna willashan (grabaciónpi), Instituto Cultural Peruano-Norteamericano Cuscopi, 1958 watapi (churasqa Biblioteca del Congreso EEUUpi), kaypi clic ruray.

Illimani (00:35)

Canto a Illimani (04:49)

Puma (Quechua) (8:55)

Puma (Castellano) (09:51)

P’uncayniykipi (10:45)

En tu día (11:36)

Hatun Qusqu (12:28)

Cuzco grandioso (13:44)

Qusqu runa (15:00)

Hombre del Cuzco (15:45)

Harawikuq napaykuyki (16:38)

Poeta, yo te saludo (17:36)

Tupaq Amaru (Quechua) (18:35)

Tupaq Amaru (Castellano) (20:54)

Macupikcu (23:51)

Machupijchu (29:58)

waraka_puncayniykipi_07f

P’uncayniykipi

harawiq:

Awsankatiq k’awcinmantan1
rit’ita asiricispan
quri inri wac’irimun;
tukuy urkun rikc’arimun
tukuy t’ikan llanllarimun
p’uncayniyki cayamuqtin

Ñuqataqmi anca kusisqa
hatun sunqu napaykuyki,
punamantan apamuyki
huq llawt’uta mat’iykipaq
ichumanta awasqata
yawarniywan minisqata

Tuta pukllaq quyllurmantan
asiyninta p’itimuni
simiykiman curanaypaq;
yuraq ñukñu rit’imantan
waqayninta suwamuni
sunquykita qarpanaypaq

Kawsay sipas t’ika mukmu
amapuni ñawiykipi
wiqi unu rurucuncu
amapuni sunquykipi
llaki phuyu tiyacuncu
kawsay kusi wiñay wata

1Kilku Warak’a sapaq qillqasqan. Hinaqa, runasimipi, manan “ch” qillqasqachu, pay “c” qillqasqami; chaymanta, “k’awchinmantan”, tukupun “k’awcinmantan”.
waraka_mama-qucha_07d

Mamaquca

harawiq:

Titiqaqa mama quca1
hanaq pacaq waqayni qispi umiña
kusi sunqun qhawaykuyki ñawiri hunt’ata
kawsayniytaqmi wayt’arin sumaq sani unuykipi

Sapa p’uncay illariqtinmi
Inti tayta muc’arisunki
quri siminpa yawrayninpitaq
muyuykuqniyki urqukunantin
pukaq’umirraq saniq’illuraq
imasumaqta t’ikaykacanki

Cawpi p’uncay cayamuqtintaq
lirpuman tukun unuyki
rit’i c’ulluyuq apukunaq
uyanku qhawakunanpaq

C’anpiq tutaq p’anpaykusqantaq
yana lliklla hina mast’arikunki
khutu wayrawan aytiykukuspa;
t’uqyaq qhaqyataq lliplliyninwan
q’inqupallayta awarin
k’upacasqa unuykipi

1Kilku Warak’a sapaq qillqasqan. Hinaqa, runasimipi, manan “ch” qillqasqachu, pay “c” qillqasqami; chaymanta, “qucha”, tukupun “quca”.

Kikillan harawikuna

musuq-illa-qara
musuq-illa-qara-contra

Musuq Illa: Poética del harawi en runasimi (2000-2020)

harawiq:

Musuq Illa: Poética del harawi en runasimi (2000-2020) liwrun haywarikun iskay chunka ultimu watakunapi runa simipi qillqasqa harawikunata. Liwrupiqa awturanmi hawarikuna imaymana rimasqanmanta, imaynakuna ruwasqanmanpas, ima hamut’aykunamantapas riman. Chaypaqmi awtura utilisan ikay katiguriyakunata, iskay yachaykunatawan: anti runaq yachayninta, huk yachaykunawan. Musuq Illa sutiyuq pruyiktupa munasqanmi chay litiratura k’uskinapaq katiguriyakuna, litiratura ruwanapaq istitika kunaway rimanakunankupaq. Chay rimanakuymi yachayta diskulunisanapaq yanapawasunman. Chhaynallataq kuluniyalismu yachaypa hupachasqan, pakasqanpiwan harawi ruway istitikakunata t’inkanapaq. Chaymi kay puyiktuqa maskan llapan yachaykunaway yachachinakunata, tinkuypi, ch’iqchiypiwan sayayukuspa. Chhaynapi, kay huk yachaykunaqa tinkunku, tupanku mana hukllapi pituchakuspanku, chayraykun iskay kasqantaqa mana pantaspalla riksisunman. Musuq Illapa munayñinmi rimanakunapaq, runa simipi litiratura yachachinakunapaq yachay ñankunata qhawachiymi. Chhaynallataq, Abya Yalapi harawiqkunawan, Abya Yalapi harawi k’uskiqkunapaq, yachaqkunapas llapanku rimanallankupaq.