{"id":3982,"date":"2021-02-11T16:37:46","date_gmt":"2021-02-11T21:37:46","guid":{"rendered":"https:\/\/musuqilla.info\/musuq-illa\/"},"modified":"2021-09-24T09:15:23","modified_gmt":"2021-09-24T14:15:23","slug":"musuq-illa-libro","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/","title":{"rendered":"Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi"},"content":{"rendered":"<div class=\"wpb-content-wrapper\"><p>[vc_row el_class=&raquo;poem-header&raquo; css=&raquo;.vc_custom_1614726426758{margin-top: 75px !important;}&raquo;][vc_column width=&raquo;3\/4&Prime;][gsf_space desktop=&raquo;62&Prime; tablet=&raquo;50&Prime; tablet_portrait=&raquo;44&Prime; mobile_landscape=&raquo;50&Prime; mobile=&raquo;45&Prime;][vc_column_text]<\/p>\n<h1 class=\"product_title\">Musuq Illa:<\/h1>\n<p>[\/vc_column_text][vc_column_text]<\/p>\n<p><span class=\"subtitle\">Po&eacute;tica del <i>harawi<\/i> en <i>runasimi<\/i><\/span><\/p>\n<p>[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;91&Prime; tablet=&raquo;84&Prime; tablet_portrait=&raquo;81&Prime; mobile_landscape=&raquo;4&Prime; mobile=&raquo;3&Prime;][\/vc_column][vc_column width=&raquo;1\/4&Prime;][gsf_space desktop=&raquo;52&Prime; tablet=&raquo;40&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;4&Prime; mobile=&raquo;3&Prime;][gsf_breadcrumbs align=&raquo;text-right&raquo; el_class=&raquo;sm-text-left&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;107&Prime; tablet=&raquo;100&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;42&Prime; mobile=&raquo;144&Prime;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&raquo;kichay-section&raquo; el_id=&raquo;introduccion-head&raquo;][vc_column][gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][gsf_heading layout_style=&raquo;style-3&Prime; space_between=&raquo;15|px&raquo; title=&raquo;SW50cm9kdWNjaSVDMyVCM24=&raquo; title_color=&raquo;#ffecd1&Prime; title_font_size=&raquo;48||||&raquo; sub_title_letter_spacing=&raquo;2|px&raquo; sub_title_use_theme_fonts=&raquo;&raquo; el_class=&raquo;chapter-titles&raquo; sub_title=&raquo;00&Prime; sub_title_typography=&raquo;aleoregular|400|400|normal&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;15&Prime; tablet=&raquo;10&Prime; tablet_portrait=&raquo;5&Prime; mobile_landscape=&raquo;5&Prime; mobile=&raquo;5&Prime;][vc_column_text el_class=&raquo;chapter-description&raquo;]<i>Hatun n&#771;anman<\/i>: caminos hacia una cri&#769;tica literaria descolonizadora y del interconocimiento[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;55&Prime; tablet=&raquo;45&Prime; tablet_portrait=&raquo;40&Prime; mobile_landscape=&raquo;35&Prime; mobile=&raquo;30&Prime;]<\/p><div class=\"dtwpb-woocommerce-products products-columns-4 products-columns-tablet-3 products-columns-mobile-2 \"><style>.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-column-gap:20px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-row-gap:40px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{margin-bottom:40px !important;}<\/style><div class=\"woocommerce columns-4 \"><div data-items-wrapper=\"1012163330\" class=\"products clearfix\">\n        <div data-items-container=\"true\" class=\"gf-blog-inner clearfix layout-large-image row\">\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6580 status-publish first instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/oscar-number-kinsa-y-arte-poeticas\/\" title=\"Oscar number kinsa y arte po&eacute;ticas\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/roncalla_oscar-number-kinsa-y-arte-poeticas_03e-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"roncalla_oscar-number-kinsa-y-arte-poeticas_03e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6580\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/oscar-number-kinsa-y-arte-poeticas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/oscar-number-kinsa-y-arte-poeticas\/\">Oscar number kinsa y arte po&eacute;ticas<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/fredy-amilcar-roncalla-es\/\" rel=\"tag\">Fredy Am&iacute;lcar Roncalla<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <div class=\"epigraph\">A Boon Jong Ho, Joaquin Phoenix y Taika Waititi<\/div>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">I<\/h3>\n<p>Varios sonidos anunciaban la llegada de Los Altos alazanes de Kurankuni a Waraqo<br>\nY un d&iacute;a galop&eacute; de Warkisa a los manantiales de Molino Wayqo<br>\nEn un caballo del t&iacute;o &Oacute;scar<br>\nEsta pel&iacute;cula es eterna<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">II<\/h3>\n<p>Artepo&eacute;ticas:<br>\nPatan patan puripakuq<br>\nMana riqsisqa<br>\nTuytuq<br>\nMayuman asuykuspa<br>\nAsiykuspa<br>\nUrmaykaykamuq<br>\nRanra rumi<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6580\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/oscar-number-kinsa-y-arte-poeticas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6576 status-publish instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/ni-huqninpas-ni-wakinpas\/\" title=\"Ni huqninpas ni wakinpas\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/roncalla_ni-huqninpas-ni-wakinpas_03d-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"roncalla_ni-huqninpas-ni-wakinpas_03d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6576\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/ni-huqninpas-ni-wakinpas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/ni-huqninpas-ni-wakinpas\/\">Ni huqninpas ni wakinpas<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/fredy-amilcar-roncalla-es\/\" rel=\"tag\">Fredy Am&iacute;lcar Roncalla<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Llapan dukturchanuka<\/p>\n<p>opakuna<br>\nlonlokuna<\/p>\n<p>tukuy laya hanllakukuna:<\/p>\n<p>ni wakinpas<br>\nni huqninpas<\/p>\n<p>&ntilde;oqaykuqa<br>\n&ntilde;oqanchikllam<\/p>\n<p>kayku<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6576\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/ni-huqninpas-ni-wakinpas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-5270 status-publish instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lenguas-muertas\/\" title=\"Lenguas muertas\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gonzales_lenguas-muertas_16a-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"gonzales_lenguas-muertas_16a\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5270\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lenguas-muertas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lenguas-muertas\/\">Lenguas muertas<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/odi-gonzales-es\/\" rel=\"tag\">Odi Gonzales<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>El reto&#769;rico verbo gustar<br>\nLas construcciones abstractas<br>\nno way<\/p>\n<p>no tienen lugar<br>\nen el lenguaje llano de los runas<\/p>\n<p>no g&uuml;ey<\/p>\n<p><i>estudios de impacto ambiental<\/i> es intraducible indecible<br>\nen la lengua de los mayas<br>\nde los mapuche<br>\n<i>plan de contingencia<br>\npatrimonio cultural de la humanidad<\/i><br>\nes maleza en la boca<br>\nen el habla de las naciones amazo&#769;nicas<\/p>\n<p>Lengua-madre, lengua de acciones concretas, lengua viva<br>\ncuyo mejor lugar es la garganta<br>\nspoken word<br>\n<i>hiriendo el ayre desde el medio<br>\nde la boca<\/i><\/p>\n<p>no habla culta<br>\ngiro lingual delante de las vocales<\/p>\n<p>El discurso de un poli&#769;tico<br>\nLo que prodigan los acad&eacute;micos<br>\nimposible trasladar a las variantes dialectales del aimara<br>\ndel guarani&#769;<\/p>\n<p>se evaporan<br>\nse desecan en la boca de las familias ling&uuml;&iacute;sticas<br>\ndicci&oacute;n <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">quechua<\/a><\/p>\n<p>apretando los labios<br>\nrompi&eacute;ndolos con el aire<br>\nde la voz<br>\nno se cumple<br>\nno ha lugar<\/p>\n<p>pequen&#771;o Larousse ilustrado<\/p>\n<p>no el amor<br>\nhay <i>el que ama \/ el que no ama<\/i><br>\nley del movimiento armo&#769;nico simple<\/p>\n<p>En su forma ba&#769;sica<br>\nlos verbos no esta&#769;n en infinitivo (trabajar), esta&#769;n en imperativo<br>\n(&iexcl;trabaja!)<\/p>\n<p>el verbo <i>puriy \/ caminar<\/i> es igual que <i>viajar<\/i><br>\napela al hombre no a la ma&#769;quina<\/p>\n<p><i>Ge&#769;nero<br>\ny tensiones epistemolo&#769;gicas:<br>\ntransversalidad y reconfiguraciones en tra&#769;nsito <\/i><br>\nes lengua muerta<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5270\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lenguas-muertas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3289 status-publish last instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kawsaq-es\/\" title=\"Kawsaq\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/alvarez-ccoscco_kawsak_09c-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"alvarez-ccoscco_kawsak_09c\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3289\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kawsaq-es\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kawsaq-es\/\">Kawsaq<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/irma-alvarez-ccoscco\/\" rel=\"tag\">Irma &Aacute;lvarez Ccoscco<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Aprisiona mis carnes si quieres,<br>\nHiere mi coraz&oacute;n si quieres,<br>\nArranca mi cabellos si quieres,<br>\nAta mis manos y pies si quieres.<\/p>\n<p>Tal vez, tal vez no pares<br>\nhasta ver que mi cuerpo se descomponga.<\/p>\n<p>Si va a ser as&iacute;, s&oacute;lo mis gusanos me llevaran<br>\nhasta mi madre Pachamama.<\/p>\n<p>&iexcl;Andar&eacute; tambi&eacute;n ah&iacute;!<br>\nAlimentar&eacute; a los &aacute;rboles<br>\ncon mi piel podrida.<\/p>\n<p>S&iacute;, generar&eacute; frutos en cualquier yerba<br>\npara que mis hermanos<br>\npara que mis hermanas se alimenten.<\/p>\n<p>y entonces mis hermanos<br>\ny entonces mis hermanas<br>\nse fortaleceran a&uacute;n m&aacute;s<br>\ncon mi renacimiento.<\/p>\n<p>Y as&iacute; mismo<br>\ngritar&eacute; en la voz de mi hermano y hemana:<\/p>\n<p>S&iacute;! Soy <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Quechua<\/a><br>\nS&iacute;! Soy Aymara<br>\nS&iacute;! Soy Mapuche<br>\nAwajun!<\/p>\n<p>&iexcl;Hazme lo que quieras!<br>\n&iexcl;Hazme lo que quieras!<\/p>\n<p>Pero, jam&aacute;s<br>\nme quitar&aacute;s<br>\nquien soy.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3289\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kawsaq-es\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6452 status-publish first instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/warmi\/\" title=\"Warmi\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/landeo-munoz_warmi_13e-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"landeo-munoz_warmi_13e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6452\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/warmi\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/warmi\/\">Warmi<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/pablo-landeo-munoz-es\/\" rel=\"tag\">Pablo Landeo Mu&ntilde;oz<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Imaymana rurukunapa sunqunmi kanki<br>\nchallwapa challwa kaynin<br>\nmana riqsisqa kanchikunapa qallariynin.<\/p>\n<p>Ruruykim kani samayniykiwanmi purichkani<br>\nchaynallam kanqa kaypacha tukuptinpas.<\/p>\n<p>Nanasqa makillaykiwan aytuykuspa<br>\nmillqayniykipi siriykachiy chinkasqa wawaykita.<\/p>\n<div class=\"footnote\"><sup>1<\/sup><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &ldquo;Indias&rdquo;, de Jos&eacute; Clemente Orozco\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&amp;quot;Indias&rdquo;, de Jos&eacute; Clemente Orozco&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;!-- wp:paragraph --&amp;gt;en la exposici&oacute;n &amp;quot;MEXIQUE-1900-1950&rdquo;, que se realiz&oacute; entre 2016-2017, en el Grand Palais, de Par&iacute;s&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;!-- \/wp:paragraph --&amp;gt;&lt;img width='100' height='75' src='https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Warmi-poeta-frente-a-un-cuadro-de-Clemente-Orozco.jpg' class='cmtt-tooltip-featured-image wp-post-image' alt='Warmi - poeta frente a un cuadro de Jos&eacute; Clemente Orozco' style='width: 100px; margin-top: 2%;' sizes='(max-width: 9999px) 100px,auto' loading='eager' srcset='https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Warmi-poeta-frente-a-un-cuadro-de-Clemente-Orozco.jpg 1137w, https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Warmi-poeta-frente-a-un-cuadro-de-Clemente-Orozco-300x225.jpg 300w, https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Warmi-poeta-frente-a-un-cuadro-de-Clemente-Orozco-1024x768.jpg 1024w, https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Warmi-poeta-frente-a-un-cuadro-de-Clemente-Orozco-768x576.jpg 768w, https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Warmi-poeta-frente-a-un-cuadro-de-Clemente-Orozco-600x450.jpg 600w' \/&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/indias-de-jose-clemente-orozco\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ldquo;Indias&rdquo;, de Jos&eacute; Clemente Orozco<\/a>, en la exposici&oacute;n &ldquo;MEXIQUE-1900-1950&rdquo;, que se realiz&oacute; entre 2016-2017, en el Grand Palais, de Par&iacute;s. Al hallarme con este cuadro, qued&eacute; sin argumentos, estremecido con tanta belleza, amor y dolor. Me dio la impresi&oacute;n de que la imagen de la mujer del primer plano y yo and&aacute;bamos busc&aacute;ndonos desde nuestros or&iacute;genes para hallarnos precisamente all&iacute;. Hab&iacute;amos recorrido caminos desconocidos, hab&iacute;amos sufrido tanto, para encontrarnos aquel d&iacute;a. Hasta entonces ten&iacute;a escrito uno que otro poema en quechua pero con traducciones libres al espa&ntilde;ol o intercalando estrofas en espa&ntilde;ol como en el poema &ldquo;Invocaci&oacute;n de Aqaymarka <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Apu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Apu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Deidad de las monta&ntilde;as, &lsquo;dios tutelar&rsquo;; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Wamani&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Wamani&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/apu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Apu<\/a>&rdquo;. Este encuentro fue iluminador. S&uacute;bitamente sent&iacute; la necesidad de descargar la emoci&oacute;n del encuentro en un poema que se hicieron poemas. El resultado es un breve corpus de poes&iacute;a <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">quechua<\/a> in&eacute;dito y sin traducci&oacute;n. &ldquo;<i lang=\"QU\"><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Warmi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Warmi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Mujer (&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;warmikuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, pl.).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/warmi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Warmi<\/a><\/i>&rdquo;, proviene de ese corpus. Los <i lang=\"QU\"><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Chinli harawi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Chinli harawi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Breves poemas que celebran la capacidad del runasimi para abarcar ideas muy complejas en tres versos breves y balanceadas; estilo similar al haiku japon&eacute;s solo que el &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;chinli harawi&amp;lt;\/i&amp;gt; cuenta con tres versos de 7-5-7 s&iacute;labas, a diferencia del esquema 5-7-5 del haiku japon&eacute;s. Forma po&eacute;tica experimental en runasimi promovida por Pablo Landeo Mu&ntilde;oz.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/chinli-harawi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">chinli harawi<\/a><\/i> (variaciones de haiku) son de reciente creaci&oacute;n y responden a la necesidad de renovar la poes&iacute;a quechua y a su vez de enriquecerla. Tanto &ldquo;<i lang=\"QU\">Warmi<\/i>&rdquo; como los <i lang=\"QU\">chinlikuna<\/i> fueron escritos en Par&iacute;s. &ldquo;Invocaci&oacute;n de Aqaymarka Apu&rdquo; corresponde a un libro in&eacute;dito de los noventas.<\/div>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6452\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/warmi\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6445 status-publish instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/invocacion-de-aqaymarka-apu\/\" title=\"Invocaci&oacute;n de Aqaymarka Apu\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/landeo-munoz_invocacion-de-aqaymarka-apu_13d-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"landeo-munoz_invocacion-de-aqaymarka-apu_13d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6445\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/invocacion-de-aqaymarka-apu\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/invocacion-de-aqaymarka-apu\/\">Invocaci&oacute;n de Aqaymarka Apu<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/pablo-landeo-munoz-es\/\" rel=\"tag\">Pablo Landeo Mu&ntilde;oz<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Aqaymarka <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Apu\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Apu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Deidad de las monta&ntilde;as, &lsquo;dios tutelar&rsquo;; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Wamani&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Wamani&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/apu\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>Apu<\/a><br>\nqampa runallaykim kani.<br>\nQampam kay  sara<br>\nkay chaki-taklla.<br>\nTulluypas qampapunim&hellip;<br>\nChaskiykullaway.<\/p>\n<p>Aqaymarca <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Apu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Apu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Deidad de las monta&ntilde;as, &lsquo;dios tutelar&rsquo;; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Wamani&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Wamani&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/apu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Apu<\/a><br>\nsabes bien<br>\nson tuyos el ma&iacute;z, el arado,<br>\nson tuyos tambi&eacute;n mis huesos.<br>\nAc&oacute;gelos&hellip;<\/p>\n<p>M&aacute;s all&aacute; de la plaza y los danzantes<br>\nun ebrio, tendido sobre la vereda,<br>\nbalbucea lamentos:<\/p>\n<p>&Ntilde;uqas kani <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Mayu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Mayu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;R&iacute;o, pero tambi&eacute;n la v&iacute;a l&aacute;ctea. (pl. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;mayukuna&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/mayu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">mayu<\/a> rumi<br>\nqaqamanta urmaykamuq<br>\nmana mamayuq mana taytayuq<br>\nsolitito kay mundupi.<\/p>\n<p>Plet&oacute;rico de guisos y aj&iacute; amarillo<br>\nel alcohol asciende hacia la cumbre del Aqaymarca.<br>\nEn la parte posterior<br>\nma&iacute;z fresco en verdes andenes.<br>\nCanta endechas de amor el Yanamayo<br>\nno f&uacute;lgidas maromas de oro sino de plata.<\/p>\n<p>Dicen que las huestes de Atahuallpa<br>\narrojaron sobre estas aguas el cad&aacute;ver de Hu&aacute;scar Inca.<\/p>\n<div class=\"footnote\"><sup>1<\/sup>&ldquo;Indias&rdquo;, de Jos&eacute; Clemente Orozco, en la exposici&oacute;n &ldquo;MEXIQUE-1900-1950&rdquo;, que se realiz&oacute; entre 2016-2017, en el Grand Palais, de Par&iacute;s. Al hallarme con este cuadro, qued&eacute; sin argumentos, estremecido con tanta belleza, amor y dolor. Me dio la impresi&oacute;n de que la imagen de la mujer del primer plano y yo and&aacute;bamos busc&aacute;ndonos desde nuestros or&iacute;genes para hallarnos precisamente all&iacute;. Hab&iacute;amos recorrido caminos desconocidos, hab&iacute;amos sufrido tanto, para encontrarnos aquel d&iacute;a. Hasta entonces ten&iacute;a escrito uno que otro poema en <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">quechua<\/a> pero con traducciones libres al espa&ntilde;ol o intercalando estrofas en espa&ntilde;ol como en el poema &ldquo;Invocaci&oacute;n de Aqaymarka Apu&rdquo;. Este encuentro fue iluminador. S&uacute;bitamente sent&iacute; la necesidad de descargar la emoci&oacute;n del encuentro en un poema que se hicieron poemas. El resultado es un breve corpus de poes&iacute;a <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">quechua<\/a> in&eacute;dito y sin traducci&oacute;n. &ldquo;<i lang=\"QU\"><a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Warmi\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Warmi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Mujer (&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;warmikuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, pl.).&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/warmi\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>Warmi<\/a><\/i>&rdquo;, proviene de ese corpus. Los <i lang=\"QU\">chinli <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Harawi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Harawi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Canci&oacute;n o poema; a veces utilizada para referirse solamente a la poes&iacute;a amorosa.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/harawi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">harawi<\/a><\/i> (variaciones de haiku) son de reciente creaci&oacute;n y responden a la necesidad de renovar la poes&iacute;a quechua y a su vez de enriquecerla. Tanto &ldquo;<i lang=\"QU\"><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Warmi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Warmi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Mujer (&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;warmikuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, pl.).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/warmi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Warmi<\/a><\/i>&rdquo; como los <i lang=\"QU\">chinlikuna<\/i> fueron escritos en Par&iacute;s. &ldquo;Invocaci&oacute;n de Aqaymarka Apu&rdquo; corresponde a un libro in&eacute;dito de los noventas.<\/div>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6445\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/invocacion-de-aqaymarka-apu\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6457 status-publish instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chinli-harawikuna\/\" title=\"Chinli harawikuna\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/landeo-munoz_aqsumama_13a-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"landeo-munoz_aqsumama_13a\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6457\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chinli-harawikuna\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chinli-harawikuna\/\">Chinli harawikuna<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/pablo-landeo-munoz-es\/\" rel=\"tag\">Pablo Landeo Mu&ntilde;oz<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <h3 class=\"poem-intra-title\">Aqsumama <em class=\"timecode\">(00:05)<\/em><\/h3>\n<p>Supaypa qispichisqan<br>\nLlumchuy Waqachiq<br>\nwaynaytam qichuwanki.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Pantapakuy <em class=\"timecode\">(00:17)<\/em><\/h3>\n<p>Millay qatqi rurucha<br>\n&ldquo;Yarqallaptinqa<br>\nmikuwanqam&rdquo; ninkichu?<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Chinka Chinka <em class=\"timecode\">(00:28)<\/em><\/h3>\n<p>Killinsa&ntilde;am sunquypas<br>\nSuyaymanqraqchu<br>\nQamya api sipaschata?<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Llama Nakay <em class=\"timecode\">(00:40)<\/em><\/h3>\n<p>Yawriwan&hellip; yawrichawan<br>\nQasquchallaypi<br>\nAma kuchilluwanqa<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Machay-Machay <em class=\"timecode\">(00:53)<\/em><\/h3>\n<p>Chay kuyakuyniykiqa<br>\nPaqpa aqam kasqa<br>\nTuta punchaw machachikuq<\/p>\n<div class=\"footnote\"><sup>1<\/sup>Pintar el instante, la naturaleza de las emociones, la belleza en vuelo como hace el hayku, es posible desde el quechua. El humor, la s&aacute;tira, el erotismo, y toda la sensualidad posible, expresados con brevedad generan una sensaci&oacute;n extra&ntilde;a, llaman la atenci&oacute;n, deleitan, fascinan, ruborizan. La econom&iacute;a de palabra y la capacidad abarcadora de las ideas que se expresan son fundamentales. &ldquo;Chinli&rdquo; significa breve, fr&aacute;gil, peque&ntilde;o, instant&aacute;neo, acaso una alusi&oacute;n a la poes&iacute;a fugaz que teje un picaflor o una mariposa en vuelo que juega y se enreda con su yana.<\/div>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6457\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chinli-harawikuna\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3283 status-publish last instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/madre-lago\/\" title=\"Madre lago\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/waraka_mama-qucha_07d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"waraka_mama-qucha_07d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3283\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/madre-lago\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/madre-lago\/\">Madre lago<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/kilku-waraka-es\/\" rel=\"tag\">Kilku Warak&rsquo;a<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Titicaca, &uacute;tero de agua<br>\nPerla relumbrante, l&aacute;grima del cielo<br>\nTodo ojos te contemplo, jubiloso<br>\nY mi vida fluye plenamente<br>\nPor tus aguas viol&aacute;ceas<\/p>\n<p>Cada d&iacute;a por la ma&ntilde;ana<br>\nEl padre sol te asedia<br>\nY en su dorada boca de fog&oacute;n<br>\nResplandeces en medio de cerros:<br>\nYa verde, ya rojiza<br>\nYa lila, ya ocre<\/p>\n<p>Y cuando llega el mediod&iacute;a<br>\nTus aguas son el vasto espejo<br>\nDonde se reflejan los apus<br>\nDioses coronados de nieve<\/p>\n<p>Y bajo la l&uacute;gubre noche<br>\nTe extiendes como una manta<br>\n\/de luto<br>\nHendido por g&eacute;lidos vientos;<br>\nY el rayo que truena y resplandece<br>\nUrde sinuosas tramas<br>\nEn tus aguas revueltas<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3283\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/madre-lago\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3281 status-publish first instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/al-cantico\/\" title=\"Al c&aacute;ntico\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/inca-garcilaso_caylla-llapi_16f-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"inca-garcilaso_caylla-llapi_16f\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3281\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/al-cantico\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/al-cantico\/\">Al c&aacute;ntico<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/el-inca-garcilaso-de-la-vega-es\/\" rel=\"tag\">El Inca Garcilaso de la Vega<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Al ca&#769;ntico<br>\nDormira&#769;s<br>\nMedia noche<br>\nYo vendre&#769;<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3281\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/al-cantico\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-5295 status-publish instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hermosa-donzella\/\" title=\"Hermosa donzella\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/inca-garcilaso_sumac-nusta_16d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"inca-garcilaso_sumac-nusta_16d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5295\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hermosa-donzella\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hermosa-donzella\/\">Hermosa donzella<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/el-inca-garcilaso-de-la-vega-es\/\" rel=\"tag\">El Inca Garcilaso de la Vega<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Hermosa donzella<br>\nAquese tu hermano<br>\nEl tu cantarillo<br>\nLo esta quebrantando,<br>\nY de aquesta causa<br>\nTruena y relampaguea,<br>\nTambie&#769;n cayen rayos.<br>\nTu, real donzella<br>\nTus muy lindas aguas<br>\nNos dara&#769;s lloviendo;<br>\nTambien a las vezes<br>\nGranizar nos has<br>\nNevara&#769;s asi mesmo<br>\nEl hazedor del mundo,<br>\nEl Dios que le anima<br>\nEl Gran Vira cocha<br>\nPara aqueste oficio<br>\nYa te colocaron<br>\nY te dieron alma.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5295\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hermosa-donzella\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6566 status-publish instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/si-pues-sipas\/\" title=\"Si pues sipas\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/rocalla_killan-killan-kutipakuq-sipas_03b-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"rocalla_killan-killan-kutipakuq-sipas_03b\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6566\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/si-pues-sipas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/si-pues-sipas\/\">Si pues sipas<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/fredy-amilcar-roncalla-es\/\" rel=\"tag\">Fredy Am&iacute;lcar Roncalla<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Patibamba urayninpi<br>\nHuambarqa chutarayachkan<br>\nMana Adelaininta<br>\nAqawasipi aypayta atispa<br>\nImarayku si pues sipas<br>\nSiminta<br>\nMaski tinaja qayllanpi harawiq kananta<br>\nChakichinki<br>\n<a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Wayra\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Wayra&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Viento.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/wayra\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Wayra<\/a> umalla rumi patanpi<br>\nLlunlulla&ntilde;a<br>\nLoqlolla&ntilde;a rimaykustin<br>\nMana uma poesia<br>\nMana <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Runa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Runa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Ser humano; palabra utilizada tambi&eacute;n para referirse a los hablantes del runasimi y a las mujeres y los hombres quienes comparten &amp;quot;historias, tradiciones y formas de vida provenientes de una matriz com&uacute;n: la amerindia, no obstante hallarse transculturada&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19); &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runakuna&amp;lt;\/i&amp;gt; (forma plural de &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runa&amp;lt;\/i&amp;gt;), siendo [-&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;kuna&amp;lt;\/i&amp;gt;] el sufijo pluralizador. V. tambi&eacute;n p&aacute;g. (pie de p&aacute;gina #1, en la Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/runa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">runa<\/a><br>\nUnay uno<br>\nIskay yaku<br>\nQakuchi ni&ntilde;acha<br>\nChicharunniykita munachkani<br>\nChay chaykita<br>\nWankarani kachichayoq<br>\nKachi kachicha<br>\nGustupaqa aswan katillanoman tiqraykusun<br>\nima simipipas<br>\nUpallalla<br>\nLlullu llullucha<br>\nWayqokunapi takipakuq<br>\nTakierto nispalla<br>\nAwer niway<br>\nAysariway<br>\nWakachuta<br>\nPikichaki<br>\nTunas qayta<br>\nLeche timpu<br>\nWaytapallana<br>\nhanay orqupi ruwachanki<\/p>\n<div class=\"footnote\"><sup>1<\/sup><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &ldquo;Killan Killan kutipakuq sipas&rdquo; 08\/07\/17\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&amp;quot;Killan Killan kutipakuq sipas&rdquo; 08\/07\/17&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;!-- wp:paragraph --&amp;gt;-Fredy Am&iacute;lcar Roncalla&amp;lt;br\/&amp;gt;&amp;lt;!-- \/wp:paragraph --&amp;gt;&lt;img width='100' height='133' src='https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Fredy-Amilcar-Roncalla-killan-killan-foto.jpg' class='cmtt-tooltip-featured-image wp-post-image' alt='' style='width: 100px; margin-top: 2%;' sizes='(max-width: 9999px) 100px,auto' loading='eager' srcset='https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Fredy-Amilcar-Roncalla-killan-killan-foto.jpg 641w, https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Fredy-Amilcar-Roncalla-killan-killan-foto-225x300.jpg 225w, https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/Fredy-Amilcar-Roncalla-killan-killan-foto-600x798.jpg 600w' \/&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/killan-killan-kutipakuq-sipas-08-07-17\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ldquo;Killan Killan kutipakuq sipas&rdquo; 08\/07\/17<\/a><\/div>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6566\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/si-pues-sipas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6702 status-publish last instock product_cat-introduccion product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/pachakutipaq-e-mail-2\/\" title=\"Pachakutipaq e-mail 2\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/palomino-gonzales_pachakutipaq-email-2_11a-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"palomino-gonzales_pachakutipaq-email-2_11a\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6702\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/pachakutipaq-e-mail-2\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/pachakutipaq-e-mail-2\/\">Pachakutipaq e-mail 2<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/niel-agripino-palomino-gonzales-es\/\" rel=\"tag\">Niel Agripino Palomino Gonzales<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <div class=\"epigraph\">Pablo Andr&eacute;s Landeo wawqiypaq,<br>\nAqupampa nuwilanrayku<\/div>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"poem-justify-character\">Ruwashaykiku<\/p>\n<p class=\"poem-justify-character\">Ancha suyasqa PA CHA KU TIQ, nuqayku, haway&ntilde;iykikuna, usqay kutimunaykita sunquykuwan watuspa, tiqsi muyuq llapa suyunkunaman t&rsquo;akarikuyku. Ichaqa, chay karu llaqtakunapi&ntilde;a kaspapas, kunputadurapi&ntilde;a qillqaspapas, rimasqaykitan, huk rimaykunawan kuskata parlashayku, mana p&rsquo;inqakuspalla rimakushayku. Hatun Plasakunapi, <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Hanakpacha\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Hanakpacha&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&lsquo;El mundo de arriba&rsquo; en la filosof&iacute;a &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runa-andina&amp;lt;\/i&amp;gt; (traducido a la cosmovisi&oacute;n cat&oacute;lica como &lsquo;cielo&rsquo; empezando en la &eacute;poca colonial). (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;hanaq pacha&amp;lt;\/i&amp;gt;, &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;hanak pacha&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Hanaq pacha, Hanak pacha&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/hanakpacha\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">hanaq pacha<\/a> hasp&rsquo;iq wasikunapi, <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Runa\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Runa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Ser humano; palabra utilizada tambi&eacute;n para referirse a los hablantes del runasimi y a las mujeres y los hombres quienes comparten &amp;quot;historias, tradiciones y formas de vida provenientes de una matriz com&uacute;n: la amerindia, no obstante hallarse transculturada&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19); &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runakuna&amp;lt;\/i&amp;gt; (forma plural de &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runa&amp;lt;\/i&amp;gt;), siendo [-&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;kuna&amp;lt;\/i&amp;gt;] el sufijo pluralizador. V. tambi&eacute;n p&aacute;g. (pie de p&aacute;gina #1, en la Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa).&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/runa\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>runa<\/a> hunt&rsquo;a hatun k&rsquo;iqllukunapipas, misk&rsquo;itapuni rimakushayku, wawaykuwan yanaykuwan. Uniwirsidadkunapipas, simiykita yachay&ntilde;iykitawan mast&rsquo;arishayku, yachachishayku. Huk hanaq pachakunapi mana riksisqa ima kawsaqkunatapas, Voyaguer muyuchapi, qhiswa siminchispi <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &Ntilde;an\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Ntilde;an&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Camino, sendero (&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;ankuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, forma plural).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/nan\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ntilde;an<\/a> napayukuyku&ntilde;a. Takinchiskunapas yutubirpi&ntilde;am aswantaraq tiqsi muyuta tusuchishan. &Ntilde;an hatun willakuy nuwilatapas qillqaruyku&ntilde;a simillanchispi. Apullay, chayta willarikuyki sunquyki<\/p>\n<p class=\"poem-justify-character\">Shaynatan nuqayku, haway&ntilde;iykikuna, llapallaykupuni, kutimunaykita qallarishayku. Kay qullqillawan kawsaytapas, runaq ch&rsquo;uya munaywanmi wi&ntilde;aypaq siq&rsquo;upusaqku. Pachamamawan allinlla kawsaywanmi, kapitalismuq kawsay wa&ntilde;uchisqanta kaqmanta kawsarichisaqku, munayllawan &ntilde;uqanchispa runakunaq wayllukuyllawan. Ar&iacute; shaynapunim kanqa. Saminchawallaykuya, kuraq apullay. Kawsaq sansa samay&ntilde;iykiwan allinta kallpachawayku, ruwakunaykita tukunaykupaq. Hatun <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Pachakuti\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Pachakuti&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Se puede traducir como una revoluci&oacute;n, un apocalipsis, un desastre catacl&iacute;smico (ya sea por causa natural o humana), &lsquo;una renovaci&oacute;n del mundo&rsquo;, y &lsquo;el mundo al rev&eacute;s&rsquo;, entre otros. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Pacha&amp;lt;\/i&amp;gt; (tiempo\/espacio) +&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;kuti&amp;lt;\/i&amp;gt; (del v. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;kutiy&amp;lt;\/i&amp;gt;, &lsquo;dar la vuelta&rsquo;, &lsquo;cambiar&rsquo;, &lsquo;volcarse&rsquo;); (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;pachacuti&amp;lt;\/i&amp;gt;, &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;pachakutiy&amp;lt;\/i&amp;gt;). V. cap&iacute;tulo 2, p&aacute;gs. y Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 107-123.&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Pachacuti, Pachakutiy&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/pachakuti\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Pachakuti<\/a>, &ntilde;uqaykun ruwashaykikuqa manam hukkunachu. Qillqaywan runata qispichishayku, mana&ntilde;a pipas tayta mamanchista kallikunapi saruchananpaq; mana&ntilde;a pipas wawqipananchispa allpanta, ununta, sach&rsquo;anta, qurinta, qullqinta, antantawan qichunanpaq; mana&ntilde;a pipas p&rsquo;inqay &ntilde;awiwan qhawawasunanpaq, nuqaykun ruwashaykiku, PACHAKUTIY, kunanqa qispiymanmi kutirishanki. Kunanqa llallishanchismi wi&ntilde;aypaq wi&ntilde;ayllapaq, ancha suyasqa PA CHA KU TIQ.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6702\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/pachakutipaq-e-mail-2\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>[gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&raquo;taqa-huk-section&raquo; el_id=&raquo;capitulo-uno-head&raquo;][vc_column][gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][gsf_heading layout_style=&raquo;style-3&Prime; space_between=&raquo;15|px&raquo; title=&raquo;Q2FwJUMzJUFEdHVsbyUyMHVubw==&raquo; title_color=&raquo;#ffecd1&Prime; title_font_size=&raquo;48||||&raquo; sub_title_letter_spacing=&raquo;2|px&raquo; sub_title_use_theme_fonts=&raquo;&raquo; el_class=&raquo;chapter-titles&raquo; sub_title=&raquo;01&Prime; sub_title_typography=&raquo;aleoregular|400|400|normal&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;15&Prime; tablet=&raquo;10&Prime; tablet_portrait=&raquo;5&Prime; mobile_landscape=&raquo;5&Prime; mobile=&raquo;5&Prime;][vc_column_text el_class=&raquo;chapter-description&raquo;]<i>&iexcl;Kachkaniraqkun, kancharisparaq!<\/i>: Poesi&#769;a escrita en <i><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Runasimi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Runasimi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Runa&amp;lt;\/i&amp;gt;+&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;simi&amp;lt;\/i&amp;gt;. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Simi&amp;lt;\/i&amp;gt; significa &lsquo;boca&rsquo; o &lsquo;lengua&rsquo;, as&iacute; que runasimi es lalengua de los &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runakuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, tambi&eacute;n runashimi. V. tambi&eacute;n p&aacute;g. (pie dep&aacute;gina #1, Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Runashimi&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/runasimi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">runasimi<\/a><\/i> desde la e&#769;poca colonial[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;55&Prime; tablet=&raquo;45&Prime; tablet_portrait=&raquo;40&Prime; mobile_landscape=&raquo;35&Prime; mobile=&raquo;30&Prime;]<div class=\"dtwpb-woocommerce-products products-columns-4 products-columns-tablet-3 products-columns-mobile-2 \"><style>.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-column-gap:20px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-row-gap:40px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{margin-bottom:40px !important;}<\/style><div class=\"woocommerce columns-4 \"><div data-items-wrapper=\"1012163330\" class=\"products clearfix\">\n        <div data-items-container=\"true\" class=\"gf-blog-inner clearfix layout-large-image row\">\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6816 status-publish first instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/aguita-del-olvido\/\" title=\"Ag&uuml;ita del olvido\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/cordova-huaman_qunqay-yaku-unucha_07c-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"c&oacute;rdova-huam&aacute;n_qunqay-yaku-unucha_07c\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6816\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/aguita-del-olvido\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/aguita-del-olvido\/\">Ag&uuml;ita del olvido<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/washington-cordova-huaman-es\/\" rel=\"tag\">Washington C&oacute;rdova Huam&aacute;n<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Si a&uacute;n me quieres urpillay<br>\ndestello radiante del ayer<br>\nquiebra la noche negra<br>\ncon rayitos de luz<br>\nen la fiesta de mayo<br>\ny en tus pupilas abiertas<br>\naguarda las p&aacute;ginas del recuerdo.<\/p>\n<p>Si todav&iacute;a me amas sunqullay<br>\nternura infinita de la lluvia<br>\nriega el maizal sediento<br>\ncon ag&uuml;ita del olvido<br>\nen los d&iacute;as de invierno<br>\ny en tus suaves manos<br>\nanida las melod&iacute;as del charango. <\/p>\n<p>Si reci&eacute;n comienza el d&iacute;a amor m&iacute;o<br>\ncaricia eterna del roc&iacute;o<br>\n&iquest;por qu&eacute; no le cantas a los c&oacute;ndores<br>\nel harawi de la taruka lastimada<br>\nen el manantial sagrado<br>\nabriendo su pensamiento<br>\ncon tu suspiro seductor?<\/p>\n<p>Si a&uacute;n est&aacute; all&iacute; cari&ntilde;o m&iacute;o<br>\narrullo de paloma silvestre<br>\n&iquest;por qu&eacute; no le cuentas al zorro<br>\nla historia de la wallata<br>\nen las orillas del Titicaca<br>\namortiguando su amargura<br>\ncon tu sonrisa inagotable?,<br>\nsi ya la tempestad enfurecida<br>\nha levantado su voz<br>\nen los confines del universo.<\/p>\n<p>Si todav&iacute;a est&aacute;s aqu&iacute; sunqullay<br>\nlucero de la ma&ntilde;ana<br>\nestrella matutina en las manos del tiempo<br>\n&iquest;por qu&eacute; no avivas con alegr&iacute;a<br>\nel graznido de torcazas<br>\napaciguando mi pasi&oacute;n<br>\ncon el fuego de tu mirada?,<br>\nsi ya el hakaqllu perseguido<br>\nha horadado su alcoba<br>\nen los intersticios del acantilado.<\/p>\n<p>Si a&uacute;n estoy en ti tortolita<br>\nyerbabuenita del campo<br>\nencanto a&ntilde;ejo en las tardes de junio<br>\n&iquest;por qu&eacute; no entonas un poema<br>\ncon las melod&iacute;as del viol&iacute;n<br>\nenvolviendo mi recuerdo<br>\nen el halo de tu ensue&ntilde;o?,<br>\nsi ya la alborada ha germinado<br>\nilusiones fraternas<br>\nen las espigas del maizal.<\/p>\n<p>Si a&uacute;n est&aacute;s en m&iacute; paqpakita<br>\nvicu&ntilde;ita de ojos negros<br>\nflor silvestre de las praderas<br>\n&iquest;por qu&eacute; no tocas un yarav&iacute;<br>\ncon las cuerdas de tu aliento<br>\napagando mis penas<br>\nen los rincones del olvido?,<br>\nsi ya la mariposa ha escondido<br>\nternuras infinitas<br>\nen las entra&ntilde;as del manantial.<\/p>\n<p>Entonces, rosita roja<br>\ncari&ntilde;o de labios dulces<br>\nsonido claro del silencio,<br>\nenciende nuestras pasiones<br>\ncon tu semblante de fuego,<br>\ny con la imagen de puma invencible<br>\ntatuado en las monta&ntilde;as<br>\nse levanten los pueblos<br>\nhaciendo crecer el porvenir,<br>\nmucho ya hemos padecido<br>\ncon la actitud p&eacute;rfida<br>\nla intriga de los infames<br>\ny  la traici&oacute;n de los adulones;<br>\nentonces, clavelito blanco<br>\nsigno de pureza<br>\npedacito de cielo andino<br>\nanclado en los &aacute;ngulos omitidos<br>\ndespierta mis anhelos<br>\ncon tus ojitos de luci&eacute;rnaga<br>\nestrenando br&iacute;os fraternos,<br>\ny con la euforia de multitudes<br>\nse abran las puertas del Pumawanka<br>\npara que en actitud contrita<br>\nbramen los cerros del Vilcanota<br>\nsepultando la indolencia,<br>\ny las &aacute;guilas enfadadas<br>\ncon su grito b&aacute;rbaro al viento<br>\ninauguren el triunfo<br>\nproyectando su audacia sideral&hellip;<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6816\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/aguita-del-olvido\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3789 status-publish instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/apacheta\/\" title=\"Apacheta\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/caceres-vargas_apachita_04e-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"caceres-vargas_apachita_04e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3789\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/apacheta\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/apacheta\/\">Apacheta<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/gloria-caceres-vargas-es\/\" rel=\"tag\">Gloria C&aacute;ceres Vargas<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Sin escuchar<br>\nel canto de gorriones<br>\nodio despertar.<br>\nSin la luz de tus ojos,<br>\nsin el canto del grillo,<br>\n&iquest;para que&#769; vivir? <\/p>\n<p>No soy un hito<br>\nen tu camino.<br>\ny en la oquedad<br>\nnunca sera&#769;s mi&#769;o. <\/p>\n<p>Aunque tu aroma de amante<br>\nme capture.<br>\ny tus besos me quemen<br>\nJama&#769;s sere&#769; tuya<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3789\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/apacheta\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3792 status-publish instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/quien-soy\/\" title=\"&iquest;Qui&eacute;n soy?\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/caceres-vargas_pitaq-kani_04d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"caceres-vargas_pitaq-kani_04d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3792\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/quien-soy\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/quien-soy\/\">&iquest;Qui&eacute;n soy?<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/gloria-caceres-vargas-es\/\" rel=\"tag\">Gloria C&aacute;ceres Vargas<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>En el fulgor de la luz busco mi sombra,<br>\nal verme tiemblo,<br>\ny en silencio escucho<br>\ntu corazo&#769;n. <\/p>\n<p>En las barbas del sol<br>\nse queman mis suen&#771;os.<br>\nCenizas de colores del firmamento<br>\nme cubren hasta llegar la noche. <\/p>\n<p>La fuerza de las montan&#771;as<br>\nsin piedad me abandonan.<br>\nCon la&#769;grimas saladas<br>\nlavo mis efi&#769;meros rastros. <\/p>\n<p>Danzando con gozo infinito<br>\nte espero. <\/p>\n<p>Ya sabes ahora<br>\n&iquest;quie&#769;n soy?<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3792\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/quien-soy\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6883 status-publish last instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/mundo-del-silencio-mundo-del-vacio\/\" title=\"Mundo del silencio, Mundo del vac&iacute;o\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/castaneda-guerra_chusaq-chunyaq-pacha_04b-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"castaneda-guerra_chusaq-chunyaq-pacha_04b\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6883\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/mundo-del-silencio-mundo-del-vacio\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/mundo-del-silencio-mundo-del-vacio\/\">Mundo del silencio, Mundo del vac&iacute;o<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/alida-castaneda-guerra-es\/\" rel=\"tag\">Alida Casta&ntilde;eda Guerra<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Desconocidos caminos<br>\nllevan mis delirantes pasos<br>\nbusc&aacute;ndote<br>\nhermano desaparecido<\/p>\n<p>Para quien<br>\npenitente camina<br>\npiedras y espinas<br>\nalfombras son<\/p>\n<p>En los andares de caminos rocosos<br>\ndesde el fondo de surco seco<br>\nque regu&eacute; con l&aacute;grimas<br>\nva naciendo una flor<\/p>\n<p>Como el sol<br>\nque apaga su luz<br>\ndespu&eacute;s de sus andares<br>\nabatida por esta gran pena<br>\nespero<br>\nque salga<br>\nla madre<br>\nluna.<\/p>\n<p>Sin descansos<br>\nencargo al viento mis penas<br>\nsobre la piedra<br>\npara que las guarde<br>\nen el mismo coraz&oacute;n<br>\nde la roca<\/p>\n<p>&iquest;D&oacute;nde estar&aacute;s querido amigo?<br>\n&iquest;D&oacute;nde, paisano m&iacute;o?<br>\n&iquest;D&oacute;nde est&aacute;s hermano querido?<br>\n&iquest;Qui&eacute;n te llev&oacute; a viva fuerza?<\/p>\n<p>Aves agoreras me dicen<br>\nque tus huesos<br>\nflotan en r&iacute;os de sangre<br>\nque en espinas quedaron<br>\nenredados tus cabellos<\/p>\n<p class=\"poem-left-indent\">(Canto)<br>\n&ldquo;Ay tuytunki<br>\nyawar nayupis<br>\ntuytunki&rdquo;<\/p>\n<p>Me dicen tambi&eacute;n<br>\nque ahora no solo<br>\nexisten cielo, tierra e infierno.<br>\nMe dice que del herido coraz&oacute;n<br>\nde Ayacucho<br>\nnaci&oacute; un mundo<br>\ndesconocido.<br>\nEl mundo<br>\ndel vac&iacute;o<\/p>\n<p>Quienes tanto amas<br>\nhan sido espoleados<br>\nvendados los ojos<br>\nal r&iacute;o de aguas pardas<br>\nque corre en las entra&ntilde;as<br>\nde la tierra<\/p>\n<p>Desfallecida por la negra sentencia<br>\nde la enlutada lechuza<br>\nsent&iacute; posarse en mi hombro<br>\nun colibr&iacute; de alas doradas-<br>\nEse ave que jam&aacute;s vuela por las noches<br>\nme cant&oacute; al o&iacute;do<br>\ndici&eacute;ndome <\/p>\n<p>Su nombre<br>\nno se va apagar<br>\nno se har&aacute; cenizas<br>\nmientras que tu coraz&oacute;n<br>\ny tu alma con fuerza<br>\nse aferren a &eacute;l<\/p>\n<p>Ha de volver<br>\nabrazado de estrellas<br>\ncon la luz del sol<br>\na la sombra de la luna.<br>\nHa de volver<\/p>\n<p>Ponerte de pie precisa<br>\nnunca de rodillas<br>\nhumillado jam&aacute;s, Madre.<\/p>\n<p>Haremos parir<br>\nese mundo<br>\ndel vac&iacute;o<br>\nen el renovado aliento<br>\nde esperanzas<\/p>\n<p>Para que nunca<br>\nJam&aacute;s<br>\nnadie<br>\ntraiga de vuelta<br>\nla desgarradora muerte<\/p>\n<p>Desatando el enovillado hilo<br>\ntomo todas las fuerzas<br>\nsin mirar atr&aacute;s<br>\ny me <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Pongo\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Pongo&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Una persona (normalmente un\/a ind&iacute;gena) que presta servicio (generalmente obligatorio y no remunerado) a un hacendado o patr&oacute;n a cambio de poder sembrar cultivos en una peque&ntilde;a parcela de tierra como arrendetario. Los &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;pongos&amp;lt;\/i&amp;gt; eran los &lsquo;peones&rsquo; que laboraban en el sistema de &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;pongueaje&amp;lt;\/i&amp;gt; (o &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;pongaje&amp;lt;\/i&amp;gt;) en los pa&iacute;ses andinos, similar a la servidumbre perpetua.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/pongo\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">pongo<\/a><br>\nde pie<\/p>\n<p>Es mi grito<br>\n&iexcl;Vuelve! &iexcl;Vuelve!<\/p>\n<p>Yo coraz&oacute;n de mujer<br>\nmadre de todas las madres<br>\noigo el llanto desgarrador<br>\ndici&eacute;ndome<\/p>\n<p>Une madre mis pies, mis dedos<br>\ncortados por negras manos<br>\ndevuelve mi cabeza<br>\nmis brazos<\/p>\n<p class=\"poem-left-indent\"> (Canto)<br>\n&ldquo;Colibr&iacute; alas<br>\nde oro<br>\nD&oacute;nde est&aacute;s?&rdquo;<\/p>\n<p>Aqu&iacute; estoy estoy<br>\nEsper&aacute;ndote madre m&iacute;a<br>\naqu&iacute; mismo<br>\ncerremos con mis alas<br>\ny para siempre<br>\nese mundo del vac&iacute;o<br>\nque nunca m&aacute;s se trague<br>\na tus amados<br>\nhijos.<\/p>\n<p class=\"poem-left-indent\"> (Canto)<br>\n&ldquo;Vamos caminemos madre<br>\nbusquemos a tus hijos&rdquo;<\/p>\n<p>Renacer&aacute; la vida<br>\nvendr&aacute;n mejores tiempos<\/p>\n<p>As&iacute; ha de ser.<br>\nAsimismo.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6883\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/mundo-del-silencio-mundo-del-vacio\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6862 status-publish first instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/exodo\/\" title=\"&Eacute;xodo\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/castaneda-guerra_qarqusqa-ripuy_04a-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"castaneda-guerra_qarqusqa-ripuy_04a\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6862\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/exodo\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/exodo\/\">&Eacute;xodo<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/alida-castaneda-guerra-es\/\" rel=\"tag\">Alida Casta&ntilde;eda Guerra<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>La ni&ntilde;ez<br>\npasea con el abuelo<br>\nen el final de su tiempo<\/p>\n<p>mis pies<br>\ninauguran calzadas en el monte<\/p>\n<p>y el &eacute;xodo comienza <\/p>\n<p>&iquest;Hasta d&oacute;nde caminar?<br>\n&iquest;Qu&eacute; comer?<br>\n&iquest;Qu&eacute; darle a los ni&ntilde;os?<br>\n&iquest;Qu&eacute; de vientres virginales?<br>\nviolados en d&iacute;as sin luz?<br>\n&iquest;Qu&eacute; de las vidas germinadas<br>\nentonces?<br>\n&iquest; D&oacute;nde sus nombres?<\/p>\n<p>Las verdes ojas de coca<br>\nrecorren ciegas<br>\ny esconden<br>\nen el pajonal<br>\nsus andares<\/p>\n<p>Las mujeres<br>\nresisten sus penas<br>\nson el filo de un hielo<br>\nsin retorno<\/p>\n<p>Los ojos peque&ntilde;itos del molle<br>\ncobijan inocencia<br>\ntemerosa<br>\navanza mi legi&oacute;n<br>\nlegitimando el despojo <\/p>\n<p>Y todos<br>\ncaminamos<br>\nen ruecas lastimadas<br>\nhilando desconciertos<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6862\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/exodo\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6621 status-publish instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/phaqar-kirki-tikha-takiy-canto-a-las-flores\/\" title=\"Phaqar Kirki \/ T&rsquo;ikha Takiy \/ Canto a las flores\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/espejo_ayca_pharaq-kirki_12f-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"espejo_ayca_pharaq-kirki_12f\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6621\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/phaqar-kirki-tikha-takiy-canto-a-las-flores\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/phaqar-kirki-tikha-takiy-canto-a-las-flores\/\">Phaqar Kirki \/ T&rsquo;ikha Takiy \/ Canto a las flores<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/elvira-espejo-ayca-es\/\" rel=\"tag\">Elvira Espejo Ayca<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <h3 class=\"poem-intra-title\">Phaqar Kirki <em class=\"timecode\">(movimiento aymara)<\/em><\/h3>\n<p>Chhuchharapi chhuchharapi<br>\nNayataki jichharaji<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Flor de chhuchharapi<br>\n flor de chhuchharapi<br>\nMi tiempo reci&eacute;n ha comenzado<\/i><\/p>\n<p>Intikay lupatxanji nayakay<br>\n Jaqin markpanjtha<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">El sol en la cima del cerro<br>\ny yo en pueblo ajeno<\/i><\/p>\n<p>Inti chama phaxsichama<br>\n Wayt&acute;a&ntilde;a urasachama<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Es el sol, son las estrellas<br>\n Lleg&oacute; la hora de guardar<\/i><\/p>\n<p>Arituy phaxsi sayani<br>\nMunat&ntilde;ay phaxsir sarjhani<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Mis aretes con mirada de estrellas<br>\nMi amado parte hasta la pr&oacute;xima luna<\/i><\/p>\n<p>Iru wichhu waylla wichhu<br>\nSarjha&ntilde;atakiy wichhu wichhu<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Paja brava paja dura<br>\nLa senda de retorno es un pajonal<\/i><\/p>\n<p>Asankiri asankiri<br>\nPalaspampar asankiri<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">&iquest;Qu&eacute; late, qu&eacute; late?<br>\nEn la vac&iacute;a plaza, &iquest;qu&eacute; late?<\/i><\/p>\n<p>Sisirqi&ntilde;ay sisirqi&ntilde;ay<br>\nniyapiniw sarjha&ntilde;a<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Rama de sisirqi&ntilde;a, rama de sisirqi&ntilde;a<br>\nya me voy, ya me estoy yendo<\/i><\/p>\n<p>Tanitani tanitani<br>\nnayakipiy jumiristha<br>\nmark&ntilde;aruway tanjhiristha<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Flor de tanitani, flor de tanitani<br>\nsi yo fuera t&uacute;<br>\na mi pueblo correr&iacute;a<\/i><\/p>\n<p>Ithipilla ithipilla<br>\nanat&ntilde;akay sintapillu<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Ortiguita ortiguita<br>\n&iexcl;fiesta de mi camino!<\/i><\/p>\n<p>Jap&acute;aruma jap&acute;aruma<br>\n aka way&ntilde;uy apjhirima<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">jap&acute;aruma jap&acute;aruma<br>\neste verso es capaz de llevarme<\/i><\/p>\n<p>Pinkillituy jachjakipinta<br>\n chuyma&ntilde;ay kaykjtayista<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">La flauta que llora<br>\nme toca el coraz&oacute;n<\/i><\/p>\n<p>Chanachana chanachana<br>\naka way&ntilde;unti jiwxachama<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Flor de chanachana,flor de chanachana<br>\n con este verso he de morir<\/i><\/p>\n<p>Chinchirkuma chinchinrkuma<br>\njuma chikaw kawks purtha<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Flor de chinchirkuma, flor de chinchirkuma<br>\nleal, siempre detr&aacute;s de ti<\/i><\/p>\n<p>Wirwitalla wirwitalla<br>\nkawkikamas irpqitalla<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Wirwitalla wirwitalla<br>\nLl&eacute;vame&hellip; a d&oacute;nde t&uacute; quieras<\/i><\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">T&rsquo;ikha Takiy <em class=\"timecode\">(movimiento quechua)<\/em><\/h3>\n<p>Malwa saphi malwa saphi<br>\nmunasqay luma wasapi<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Ra&iacute;z de malva, ra&iacute;z de malva<br>\nmi amado vaga por cerros vac&iacute;os<\/i><\/p>\n<p>Juch&acute;uy <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &Ntilde;uqa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Ntilde;uqa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Yo; Pronombre personal, primera persona singular; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;noqa, nuqa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Noqa, Nuqa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/nuqa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">nuqa<\/a> kaxti<br>\nintipis phawarin<br>\nkunan wi&ntilde;apuxtin<br>\nintipis pakaykun<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Cuando era ni&ntilde;a<br>\n el sol sub&iacute;a<br>\nahora que me acerco al fin<br>\nel sol baja<\/i><\/p>\n<p><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Phuyu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Phuyu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Nube; referencia tambi&eacute;n a estados o personas en transici&oacute;n o movimiento como &amp;quot;puriq phullu&rdquo;, andariego, vagabundo, trotamundos) (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;puyu&amp;lt;\/i&amp;gt;, &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;phullu&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Puyu, Phullu&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/phuyu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Phuyu<\/a> phuyumuchhan wayrawan jamuchhan<br>\n runa jamuchhan kuyay kuyay jamuchhan<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Las nubes se asoman, el viento sopla<br>\n las personas vienen, de pena vienen<\/i><\/p>\n<p>Parawan suxrawan jamuchhan<br>\n qanrayku jina jamuchhan<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Con lluvia viene, con viento viene<br>\npor ti as&iacute; vienen<\/i><\/p>\n<p>Silisti mayu pukara pampa<br>\nnoqa purimuni qanta mask&acute;aspa<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Por el r&iacute;o azul, por la pampa de Pukara<br>\nEn busca de ti caminar&eacute;<\/i><\/p>\n<p>Kay chikaymanta chikaylla purinki<br>\n kay karumanta ama munankichu<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Por estas cercan&iacute;as has de llegar<br>\npor esas lejan&iacute;as no has de querer ir<\/i><\/p>\n<p>Ima munaspa qhipay purinki<br>\nnuqata qanta maskaspa<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">&iquest;Qu&eacute; queriendo llegaste por mi detr&aacute;s?<br>\n&hellip; y yo en busca de ti<\/i><\/p>\n<p>Uraymayuntachus risax<br>\nwichay mayuntachus risax<br>\nmayllapichus taripallasqayki<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Ir&eacute; por el r&iacute;o de abajo<br>\n Ir&eacute; por el r&iacute;o de arriba<br>\n&iquest;D&oacute;nde te encontrar&eacute;?<\/i><\/p>\n<p>Ururu pampa richhaspa<br>\nBolivia mask&acute;aspa<br>\nDalias t&acute;ikasta pallaspa<br>\nWaqaspa purini<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Caminando por las pampas de Oruro<br>\nbuscando Bolivia,<br>\nRecogiendo flores de dalia<br>\nLlorando siempre he caminado<\/i><\/p>\n<p>Llijllitayta chinkachikurqani<br>\nUrurumanta kunan ripuchhani<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Me estoy yendo de Oruro<br>\nPerdido mi aguayo<br>\nNo hay raz&oacute;n para quedarme<\/i><\/p>\n<p>Kuntursituy altu phawa<br>\nYurax chalinita wataykusqa<br>\nillimani limantachus phawachhanki<br>\n Mayllapitax purichhanki<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">El c&oacute;ndor que vuela por las alturas<br>\nCon su chalina blanca amarrada<br>\nPasando por el cerro Illimani<br>\n&iquest;a d&oacute;nde siempre estar&aacute; yendo?<\/i><\/p>\n<p>Qanllachu nuqapax<br>\nNuqachu qanllapax<br>\nKayjina waqanaypax<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">T&uacute; ser&aacute;s para m&iacute;<br>\nYo ser&eacute; para ti<br>\nPara estar siempre juntos<br>\n&hellip;llorando<\/i><\/p>\n<p>Suwasqayki pusasqayki<br>\nSunqa ukunta pusasqayki<\/p>\n<p><i lang=\"ES\">Te voy a robar<br>\nte voy a llevar<br>\nPara dentro de mi coraz&oacute;n<br>\nTe voy a llevar<\/i><\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6621\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/phaqar-kirki-tikha-takiy-canto-a-las-flores\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6785 status-publish instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/basta-ya\/\" title=\"&iexcl;Basta ya!\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/zurita-cavero_amana-jinataqa_10c-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"zurita-cavero_ama&ntilde;a-jinataqa_10c\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6785\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/basta-ya\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/basta-ya\/\">&iexcl;Basta ya!<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/julieta-zurita-cavero-es\/\" rel=\"tag\">Julieta Zurita Cavero<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Basta ya de lastimar a la Madre Tierra<br>\nBasta ya de quemar bosques y animales<br>\nBasta ya de detener la vida.<br>\nQue los r&iacute;os corran<br>\nLos &aacute;rboles regeneren<br>\nLas flores con el viento bailen<br>\nLas voces se escuchen con fuerza<br>\n&iexcl;Basta ya! &iexcl;Basta ya de este dolor que quema!<br>\n&iexcl;Basta ya de tanta muerte!<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6785\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/basta-ya\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6772 status-publish last instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lluvia-suave-lluvia-buena\/\" title=\"Lluvia suave, Lluvia buena\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/zurita-cavero_iphu-para-sumaq-para_10e-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"zurita-cavero_iphu-para-sumaq-para_10e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6772\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lluvia-suave-lluvia-buena\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lluvia-suave-lluvia-buena\/\">Lluvia suave, Lluvia buena<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/julieta-zurita-cavero-es\/\" rel=\"tag\">Julieta Zurita Cavero<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>La lluvia est&aacute; llegando<br>\nel cerro est&aacute; tramontando<br>\nsoplando junto al viento<br>\nlluvia suave de gotas finas<br>\na la Madre Tierra est&aacute; despertando. <\/p>\n<p>Levanto mi rostro<br>\nla recibo con plenitud<br>\nsu agua clara me acaricia<br>\n&iexcl;Qu&eacute; alegr&iacute;a! Me llena de risa.<\/p>\n<p>&iexcl;Que llueva para los gusanitos!<br>\n&iexcl;Que llueva para los gusanitos!<br>\nCanta alegre el p&aacute;jaro chiwanku<br>\nEl tambi&eacute;n, la lluvia est&aacute; llamando. <\/p>\n<p>&iexcl;Klack! &iexcl;klack!<br>\nLa rana Mar&iacute;a en el charco est&aacute; cantando<br>\nJunto a la lluvia al sapo est&aacute; esperando.<br>\nLluvia suave, lluvia buena<br>\nla Madre Tierra en su regazo te recibe<br>\nen sus r&iacute;os corres<br>\nen sus mares te almacena.<\/p>\n<p>&iexcl;Llueve! &iexcl;Llueve! suplica el ma&iacute;z<br>\nsu espiga cobriza te ofrece<br>\nsus dientes blancos te sonr&iacute;en.<br>\n&iexcl;Tack! &iexcl;Tack! &iexcl;Tack!<br>\nGotas finas acarician en la chacra el maizal.<br>\nLluvia suave, para todos  lluvia buena.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6772\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/lluvia-suave-lluvia-buena\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6777 status-publish first instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-arcoiris\/\" title=\"El Arco&iacute;ris\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/zurita-cavero_kuychi_10d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"zurita-cavero_kuychi_10d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6777\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-arcoiris\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-arcoiris\/\">El Arco&iacute;ris<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/julieta-zurita-cavero-es\/\" rel=\"tag\">Julieta Zurita Cavero<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Ruidosamente la lluvia est&aacute; llegando<br>\nla chacra se llena de frescor<br>\nlos &aacute;rboles se mecen sensuales a la lluvia<br>\nlos cerros comienzan a soltar desde lo alto<br>\nsus brillantes cabellos de plata. <\/p>\n<p>&mdash;Yo tambi&eacute;n, quiero jugar con la lluvia<br>\n salpicando el agua correteo<br>\nde pronto en el cielo veo<br>\n&iquest;Qu&eacute; es aquello que est&aacute; brillando?<br>\ncon sus colores mis ojos est&aacute; alegrando?<\/p>\n<p>&ldquo;Observa bien, me dec&iacute;a mi abuela&hellip;<br>\nel sol con los colores est&aacute; jugando<br>\npara ello, la tierra de muchos colores hay que adornar&rdquo;<br>\nMirando los sembrad&iacute;os me dec&iacute;a mi abuela:<br>\n&ldquo;De verde, de rojo, de amarillo, de rosado<br>\nde azul, de naranja, de morado&hellip;<br>\nY la Madre Tierra se alegrar&aacute;<br>\ncon el agua de la lluvia<br>\ncon el calor del sol<br>\ny el amor de los hombres<br>\nel arco&iacute;ris crear&aacute;.&rdquo;<br>\nMe dec&iacute;a mi abuela&hellip;<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6777\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-arcoiris\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-4148 status-publish instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chawiyuyu-mama\/\" title=\"Ch&rsquo;awiyuyu mama\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/anka-ninawaman_chawiyuyu-mama_08a-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"anka-ninawaman_chawiyuyu-mama_08a\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"4148\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chawiyuyu-mama\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chawiyuyu-mama\/\">Ch&rsquo;awiyuyu mama<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/chaska-eugenia-anka-ninawaman-es\/\" rel=\"tag\">Ch&rsquo;aska Eugenia Anka Ninawaman<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Hierbita linda,<br>\nde florcita amarilla,<br>\nde pollerita verde,<br>\nbonito creces sobre los r&iacute;os,<br>\ncon el calor del sol,<br>\na la sombra de la luna.<\/p>\n<p>Alegre creces<br>\ncomo mis huahuas,<br>\ncon las gotitas de la nube<br>\ny con mi cari&ntilde;o tambi&eacute;n,<\/p>\n<p>linda mujer,<br>\nbonito naces<br>\ndesde la tierra,<br>\ncon tu sombrerito amarillo<br>\ny tu pollerita verde.<\/p>\n<p>Mujer con gracia,<br>\nnunca me faltas,<br>\ncomo ch&rsquo;u&ntilde;u mama,<br>\n todo el a&ntilde;o creces<br>\ncomo mi huahuita.<\/p>\n<p>Cuando ya nada crece,<br>\ncuando todo se marchit&oacute;,<br>\ncon tus gotas de roc&iacute;o<br>\nlimpias la carita de mis huahuas,<br>\ny tus hojitas verdes<br>\nbonito nos das de comer,<br>\ncon sabor a hierbabuena.<\/p>\n<p>Cada d&iacute;a,<br>\ncon tu tallo blanco,<br>\nllenas nuestra negra pancita,<br>\npor eso alegres jugamos<br>\nen la orilla de los r&iacute;os,<br>\ncon la barriga bombo bombito<br>\ncon la pancita t&rsquo;iqi t&rsquo;iqicha.<\/p>\n<p>Reina silvestre,<br>\nque bonito creces<br>\ncomo mi huahua,<br>\ncon sombrerito amarillo,<br>\ncon pollerita verde,<br>\ncon el calor de inti tayta<br>\ncon mi cari&ntilde;o tambi&eacute;n.<\/p>\n<p>Si mi amor me abandona,<br>\nolvidando sus huahuas,<br>\nmirando tus hojas<br>\ncon las barriguitas t&rsquo;iqi t&rsquo;iqicha<br>\ncon la pancita bombo bombito<br>\nya nunca llorar&iacute;a.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"4148\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/chawiyuyu-mama\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3783 status-publish instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/brevedad\/\" title=\"Brevedad\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/paz-noya_juchuylla_12d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"paz-noya_juchuylla_12d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3783\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/brevedad\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/brevedad\/\">Brevedad<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/emma-paz-noya-es\/\" rel=\"tag\">Emma Paz Noya<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Es nuestra vida muy corta,<br>\ndura cual soplo del viento:<br>\ndeber&iacute;amos vivirla<br>\ncomo simples pasajeros.<\/p>\n<p>Estando vivos, debemos<br>\ncomer para subsistir.<br>\nSi morimos, somos luego<br>\ncomida de los gusanos.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3783\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/brevedad\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6945 status-publish last instock product_cat-capitulo-1 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-misitu-de-arguedas\/\" title=\"El Misitu de Arguedas\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/ramos-flores_arguedaspa-misitun_06d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"ramos-flores_arguedaspa-misitun_06d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6945\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-misitu-de-arguedas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-misitu-de-arguedas\/\">El Misitu de Arguedas<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/edwin-ramos-flores-es\/\" rel=\"tag\">Edwin Ramos Flores<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Tayta Arguedas,<br>\ndesde el hanan pacha est&aacute;s contempl&aacute;ndonos<br>\nque esta noche de rel&aacute;mpagos estamos bailando y entonando<br>\ntu canto de toro velay que vibra en nuestros corazones<br>\nMientras tu melod&iacute;a en honor a tu Misitu estremece en la voz de la multitud,<br>\nnuestros comuneros cerca del <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Apu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Apu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Deidad de las monta&ntilde;as, &lsquo;dios tutelar&rsquo;; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Wamani&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Wamani&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/apu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">wamani<\/a> Qarwarasu ya est&aacute;n anunci&aacute;ndote<br>\nAhora mismo la chicha y coquita est&aacute;n ofrendando<br>\nPara que les conceda la salida de tu Misitu.<\/p>\n<p>Desde la pampa Qo&ntilde;ani tu Misitu se erige con sus ojos azulados<br>\ncomo el puma que asecha a su presa<br>\nDesde su morada, tu illa se prepara para defender su manada<br>\ny mueve su cabecita a nuestro tayta <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Apu\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Apu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Deidad de las monta&ntilde;as, &lsquo;dios tutelar&rsquo;; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Wamani&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Wamani&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/apu\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>wamani<\/a> como preguntando su destino.<br>\nAl ritmo de los zurriagos y el chillido de los waqrapukus<br>\ntu Misitu inicia su danza m&aacute;gica en la explanada de su querencia.<br>\nCaminando entre los pedregales y pajonales se refleja en el ag&uuml;ita del puquial<br>\nAvanza y retrocede como invitando al comp&aacute;s de su baile ense&ntilde;oreado<br>\nEl ayer y el hoy se reencontrar&aacute;n en esta linda convivencia<br>\npara abrirse a un nuevo resplandor.<\/p>\n<p>Qu&eacute; aguerrido y bravo tu Misitu nos miraba para un costadito<br>\nhasta su cola despampanante flameaba como los zurriagos del ganadero<br>\nhasta sus cuernos puntiagudos como el arco iris estaban brillando<br>\na qui&eacute;n cornear&aacute; cuando ma&ntilde;ana juegue en la plaza del toril<br>\nDe qui&eacute;n su sangre beber&aacute; para alimentar sus entra&ntilde;as.<\/p>\n<p>Cuando la melod&iacute;a del waqrapuku resuena en el pueblo<br>\nLleno de furia y coraje tu Misitu ingresa a la plaza de toros<br>\nCon qu&eacute; fuerza respira y brama frente a los espectadores enmudecidos<br>\nPisotea, corretea y se prepara para embestirlos como al diablo.<br>\nCon sus pasos y movimientos revive nuestra yawar fiesta.<\/p>\n<p>Tu canto del toril aviva nuestra querencia, tayta Arguedas<br>\nCon el arpa y el viol&iacute;n entonando estamos en la tierra que engendra tus sue&ntilde;os<br>\ny tu Misitu disfrutando la gran celebraci&oacute;n con tus hermanos forjadores.<\/p>\n<p>Tayta Arguedas,<br>\nTu Misitu adornado con su enjalma multicolor volver&aacute; a su estancia<br>\nEmbriagado con nuestra m&uacute;sica y los cantos de despedida<br>\nRejuvenecido y fortalecido se enrumba por la senda para ingresar a su morada<br>\nQo&ntilde;ani cual madre cari&ntilde;osa abre sus brazos para abrigar a tu Misitu<br>\nAh&iacute; mismito vivir&aacute; reto&ntilde;ando nuestra cultura.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6945\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/el-misitu-de-arguedas\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>[gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&raquo;taqa-iskay-section&raquo; el_id=&raquo;capitulo-dos-head&raquo;][vc_column][gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][gsf_heading layout_style=&raquo;style-3&Prime; space_between=&raquo;15|px&raquo; title=&raquo;Q2FwJUMzJUFEdHVsbyUyMGRvcw==&raquo; title_color=&raquo;#ffecd1&Prime; title_font_size=&raquo;48||||&raquo; sub_title_letter_spacing=&raquo;2|px&raquo; sub_title_use_theme_fonts=&raquo;&raquo; el_class=&raquo;chapter-titles&raquo; sub_title=&raquo;02&Prime; sub_title_typography=&raquo;aleoregular|400|400|normal&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;15&Prime; tablet=&raquo;10&Prime; tablet_portrait=&raquo;5&Prime; mobile_landscape=&raquo;5&Prime; mobile=&raquo;5&Prime;][vc_column_text el_class=&raquo;chapter-description&raquo;]<i>Mana tawnayuq<\/i>: la postura hacia una literatura en <i>runasimi<\/i>, escrita sin muletas[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;55&Prime; tablet=&raquo;45&Prime; tablet_portrait=&raquo;40&Prime; mobile_landscape=&raquo;35&Prime; mobile=&raquo;30&Prime;]<div class=\"dtwpb-woocommerce-products products-columns-4 products-columns-tablet-3 products-columns-mobile-2 \"><style>.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-column-gap:20px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-row-gap:40px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{margin-bottom:40px !important;}<\/style><div class=\"woocommerce columns-4 \"><div data-items-wrapper=\"1012163330\" class=\"products clearfix\">\n        <div data-items-container=\"true\" class=\"gf-blog-inner clearfix layout-large-image row\">\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6333 status-publish first instock product_cat-capitulo-2 product_cat-musuq-illa-libro has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/runasimipi-qillqaqmasiykunata-qayakuy\/\" title=\"Runasimipi Qillqaqmasiykunata Qayakuy\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/landeo-munoz_manifiesto_13f-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"landeo-munoz_manifiesto_13f\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6333\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/runasimipi-qillqaqmasiykunata-qayakuy\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/runasimipi-qillqaqmasiykunata-qayakuy\/\">Runasimipi Qillqaqmasiykunata Qayakuy<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/pablo-landeo-munoz-es\/\" rel=\"tag\">Pablo Landeo Mu&ntilde;oz<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <h1 class=\"poem-title\">Runasimipi Qillqaqmasiykunata Qayakuy<\/h1>\n<div class=\"poem-subtitle\">(Llamado a mis hermanos que hablan y escriben en <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Runasimi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Runasimi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Runa&amp;lt;\/i&amp;gt;+&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;simi&amp;lt;\/i&amp;gt;. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Simi&amp;lt;\/i&amp;gt; significa &lsquo;boca&rsquo; o &lsquo;lengua&rsquo;, as&iacute; que runasimi es lalengua de los &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runakuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, tambi&eacute;n runashimi. V. tambi&eacute;n p&aacute;g. (pie dep&aacute;gina #1, Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Runashimi&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/runasimi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">runasimi<\/a>)<\/div>\n<div class=\"poem-title-cite\">Pablo A. Landeo Mu&ntilde;oz<br>\nAtuqpa Chupan Riwista<\/div>\n<p>Pachamamanchikpa, Waruchiri <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &Ntilde;awpa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Ntilde;awpa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Anterior, antiguo, tiempo remoto; pero tambi&eacute;n para referirse a un tiempo futuro o un espacio (delante), &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;awpay&amp;lt;\/i&amp;gt; (adelantarse, anticipar) y &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;awpachini&amp;lt;\/i&amp;gt; (enviar o hacer que alguien vaya adelante) (v. tambi&eacute;n Manga Qespi 1994).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/nawpa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ntilde;awpa<\/a> runakunapa, Tupaq <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Amaru\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Amaru&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Serpiente, culebra. Aunque en la cosmolog&iacute;a andina, el &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;amaru&amp;lt;\/i&amp;gt; puede servir como una metonimia para una fuerza devoradora, el &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;amaru&amp;lt;\/i&amp;gt; tambi&eacute;n puede se&ntilde;alar un poder capaz de &amp;quot;desarticular un sistema que est&aacute; fuera de equilibrio y ayudar a restaurar una sensaci&oacute;n de balance, harmon&iacute;a y paz dentro de un nuevo sistema&rdquo; (Bolin 1998: 208).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/amaru\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Amaru<\/a> Taytanchikpa sutinpi; Karmen Taripha kuraq paninchikpa, tayta Arguedas kuraq wawqichanchikpa sutinkupipas:<\/p>\n<p>Wawqi-paniykuna:<br>\nQamkunaman    chayaykamuni     kunan     pachapi     runasiminchik imayna kasqanmanta rimaykunaypaq, kay <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Qayakuy\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Qayakuy&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Llamado o manifiesto; como verbo, &lsquo;iniciar (algo)&rsquo; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qallakuy&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qallakuy&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/qayakuy\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">qayakuy<\/a> imapaq kasqanmanta yachaykunaykichikpaq.<br>\nChakra qunakuy qipa <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Killa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Killa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;La luna; &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Mama Killa&amp;lt;\/i&amp;gt; es la &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Madre Luna&amp;lt;\/i&amp;gt; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Quilla&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Quilla&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/killa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">killa<\/a> tukuyllatam <cite>Qosqo qhechwasimipi akllasqa rimaykuna   \/   Antolog&iacute;a   <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">quechua<\/a>   del   Cusco<\/cite><sup>1<\/sup> munapana qillqasqa maytu riqsichiypim<sup>2<\/sup>, tukunaypaq kaynata nillarqani: &ldquo;Hago p&uacute;blico, asimismo, la esperanza de que en un tiempo no excesivamente lejano, el runasimi reconquiste su autonom&iacute;a y transite, como cualquier otro idioma del orbe, sin la necesidad del castellano que, durante siglos, a modo de pr&oacute;tesis \/tawnahina\/ le brind&oacute; su asistencia&rdquo;.<br>\nKunanmi kay qillqapi qawaykusunchik imanasqach kaynata nirqani:<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Huk<\/h3>\n<p>Tawantinsuyuman\tispa&ntilde;akuna\tchayamusqankupachamantam<br>\nsiminchikqa qillqaman yaykurqa kastillasimiman watasqalla<sup>3<\/sup>. Chaymantaqa diksiyunaryukunapas<sup>4<\/sup>, iwanhilisasyunpaq liwrukunapas<sup>5<\/sup> lliwmi paqarimurqa runasimipiwan kastillasimipi kuskalla. Taytachapaq harawikunapas chaynallam karqa. Diyuspa siminta runakunaman yaykuchinapaq tiyatrukunapim<sup>6<\/sup> siminchikqa sapallanmanta sumaqta mastarikurqa (kunan pachakunapiqa tiyatrukunata mana&ntilde;am runasimipi qillqanchik&ntilde;achu). &ldquo;&Eacute;poca colonial&rdquo; ninchikmi chay pachakunata,chaypimsiminchikqanisqaypihinakachkarqa Taytanchik TupacAmaru II pachatikray munasqan punchawkunakama. Tupac Amarullanchikpa &ldquo;revoluci&oacute;n&rdquo; nisqanchik usyaptinmi pubrichallataqa, ayllunkunawan kuskallata, ispa&ntilde;akuna sipirurqaku. Chaymantaqa imayna pachakuyninchiktapas, tiyakuyninchiktapas, runasimipi rimaytapas qillqaytapas sapinmanta qullunanpaqmi ispa&ntilde;akunaqa hatun kamachikuykunata, bandukunata paqarichimurqaku. Ispa&ntilde;amanta 1821niyuq watapi tipikuptinchik&ntilde;am runasiminchikqa kutimanta rikurimurqa kamachikuq wiraquchakuna &ldquo;Proclama de 1822&rdquo;<sup>7<\/sup> nisqa indiyukunapaq &ldquo;bando&rdquo; qillqata paqarichimuptinku, ichaqa runasimipiwan kastillasimipitaq. Chaymantapas Chiliwan awkanakuy tukusqan pachakunapim runasimillapi tiyatruqa paqarimurqa.<br>\nModernidad kunan tinpukunapiqa tistimuniyukunapas willakuyninchikkunapas poyesiyakunapas edici&oacute;n biling&uuml;ipi paqarimuchkaptinkupas runasimipi kaqtaqa manam &ntilde;awinchaykunchikchu.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Iskay<\/h3>\n<p>Iquyaq   runahinam   siminchikqa   kastillasimiwan\ttawnachakusqalla<br>\nichirin. Chaynalla kawsakuynin kanqa hinaptinqa, manam wi&ntilde;aypaq sayariyta atinqachu, aswanmi pisi pisillamanta qullurunqa. Chayna kaptinqa llakillapaq kumuykachastinmi purisunchik runasimipi qillqasqanchikta kastillasimimanraq tikraykuspanchik       paqarichiqkunaqa.       &ldquo;Edici&oacute;n       biling&uuml;e&rdquo;<sup>8<\/sup> liwrukunapi &ntilde;awinchaykunchikchu runasimipi qillqasqa rakita? Manam riki! Kastillasimiman tikrasqallatam liyiykunchik. Runasimipi liyiykuyta qallariptinchikqa qillakuyllam atiparuwanchik, qallunchkipas lliwmi watarikurqun hinaptinmi maskaykunchik kastillasimichaman tikrasqata. Runasiminchikqa chayna &ntilde;awinchaytapas qillqaytapas yachakaruptinchikmi mana chaninchasqa&ntilde;achu; wa&ntilde;usqa simihina&ntilde;am. Kunanqa tapunakusunchik: haykapikamataq kaynalla kanqa?<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Kimsa<\/h3>\n<p>&Ntilde;awpaqmantaraq ima haykanchikpas kawsaq chinkachiyqa, qulluchiyqa,<br>\nwa&ntilde;uyllanchikmi,yuyayninchikkunamanatakyachiymi.Sichus&ntilde;uqanchikpunimana imallatapas ruwaptinchikqa Si&ntilde;ores Gobirnuchu ruwanqaku? Manam! Paykunaqa, manam imatapas ruwanqakuchu! Liychankunapas papilpi qillqasqallam. Paykunaqa aswanmi &ntilde;awpa yachayninchikkunata, imaymana tiyakuyninchikkunatapas &ldquo;atrasum&rdquo; nispanku chinkananta munachkanku. Wawqi-paniy, chayna kanantachu munanki?<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Tawa<\/h3>\n<p>&Ntilde;uqallay runasimipi qillqaspaqa mana&ntilde;am kunanmanta kastillasimiman<br>\ntikrasaq&ntilde;achu: &ldquo;Icha kayta qawaykuspanku runasimipi <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Qillqaq\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Qillqaq&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Escritor (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qellqaq&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qellqaq&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/qillqaq\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">qillqaq<\/a> wawqi- panillaykunaqa &ntilde;uqahina ruwallanman&rdquo; nispa. &ldquo;Hamutasqayqa, imallamantapas runasimipi qillqasqayqa ichiriykuchuny&aacute; tawnachanta wikutiykuspa, tampi- tampillapas, wichiykustin hataristinpas&rdquo;, nispaypas.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Pichqa<\/h3>\n<p>&ldquo;Kastillasimipiqa ama qillqay&ntilde;achu&rdquo;, niykichuqaya. Allinpunin kay<br>\nsimipi qillqaypas, llapa ima yachapakuypas; kastillasimipi qillqayta munaspaqa qillqaypuni. Allin kanchirisqa punchawpi &ntilde;awsahina puriymi &ldquo;ama qillqaychu kastillasimipi&rdquo; nispa ma&ntilde;akuyqa.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Suqta<\/h3>\n<p>Kastillasimillapi rimaq wawqiy, qamta&ntilde;ataqmi niyki: asuykamullawayku.<br>\nAncha yachayllaykiwan <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: &Ntilde;awpa\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Ntilde;awpa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Anterior, antiguo, tiempo remoto; pero tambi&eacute;n para referirse a un tiempo futuro o un espacio (delante), &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;awpay&amp;lt;\/i&amp;gt; (adelantarse, anticipar) y &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;awpachini&amp;lt;\/i&amp;gt; (enviar o hacer que alguien vaya adelante) (v. tambi&eacute;n Manga Qespi 1994).&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/nawpa\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>&ntilde;awpa<\/a> runakunamanta yachayniykuwan huk yachayllata qispichisun.\t<a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Tahuantinsuyu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Tahuantinsuyu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&lsquo;Territorio de cuatro partes&rsquo;; t&eacute;rmino utilizado por los Incas para referirse a su territorio &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;tahua&amp;lt;\/i&amp;gt; (cuatro) + &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;suyu&amp;lt;\/i&amp;gt; (regi&oacute;n, terreno); (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Tawantinsuyu&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Tawantinsuyu&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/tahuantinsuyu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Tawantinsuyu<\/a>\truwaqkuna\tima\thayka\tsaqiwasqanchiktaqa chaninchankim: mikuyninkuta, wiku&ntilde;a millwankunawan awayninkuta, pukarakuna, wasikuna, &ntilde;ankuna ruwasqankutapas. Chaninchankim <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &Ntilde;awpa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Ntilde;awpa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Anterior, antiguo, tiempo remoto; pero tambi&eacute;n para referirse a un tiempo futuro o un espacio (delante), &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;awpay&amp;lt;\/i&amp;gt; (adelantarse, anticipar) y &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;awpachini&amp;lt;\/i&amp;gt; (enviar o hacer que alguien vaya adelante) (v. tambi&eacute;n Manga Qespi 1994).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/nawpa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ntilde;awpa<\/a> tusuykunata. Qawachina wasikunapi quri qullqinkuta tariykuspaqa, kusisqa sunquchallaykiwanmi &ntilde;awillayki huntata qawaykunki. Wawqichallay: chaninchaykuy&aacute; kunanqa simintapas. Imaynam yachapakunki inlis-simita, fransiyasimita, ima, chaynallay&aacute; hukniq llaqtaykipa simintapas yachapakuy.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Qanchis<\/h3>\n<p>Runamasillay, ninkipasch&aacute; qamqa: &ldquo;Sichus &lsquo;Edici&oacute;n biling&uuml;e&rsquo; liwrukunapi runasimipi qillqasqataqa mana &ntilde;awinchanchikchu hinaptinqa, imaynas &ntilde;awinchachwan runasimillapi qillqasqa liwrukunata? Pikunas &ntilde;awinchawachwanchik?&rdquo; &Ntilde;uqanchikpunimatistinmanaatistinpasqallarichwanchik qillqanchikkuna &ntilde;awinchaytaqa. Hikutaykuchkaptillanchikmi qallunchikpas sumaqchallata paskarikunqa, qunqasqa simikunapas yuyayninchikman chayamunqa (Nunanchikpaq\/animunchikpaq musuqmanta kawsariymi kanqa). Sasachu kay? Ar&iacute;, sasam. Tiyakuyninchikpiqa imataq mana &ntilde;akarispa allinpaq ruwakuy?<br>\n<a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Musuq\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Musuq&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Nuevo (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;musoq&amp;lt;\/i&amp;gt; o &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;mosoq&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Musoq,  Mosoq&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/musuq\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Musuq<\/a> &ntilde;awinchaqkunataqmi allimanta lluqsimunqaku ima qillqasqanchikpas   allin   ruwasqa   kaptinqa.   Runasiminchikqa   allinpunitaqmi ima yachapakuykunamantapas qillqanapaq. Tiqsimuyuq pachapiqa kanmi <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Runasimi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Runasimi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Runa&amp;lt;\/i&amp;gt;+&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;simi&amp;lt;\/i&amp;gt;. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Simi&amp;lt;\/i&amp;gt; significa &lsquo;boca&rsquo; o &lsquo;lengua&rsquo;, as&iacute; que runasimi es lalengua de los &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runakuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, tambi&eacute;n runashimi. V. tambi&eacute;n p&aacute;g. (pie dep&aacute;gina #1, Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Runashimi&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/runasimi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">runasimi<\/a> yachapakuqkunapas, aswan hatun yachaywasikunapipas siminchiktaqa yachachichkankum. Wawanchikkunatapas yachachisuny&aacute; siminchik rimaytaqa. Kay qipa nisqaypim aswan i&ntilde;ina. Wawqi-paninchikkunawan maypipas tupanakuspaqa siminchikpi rimaykusun, hatuskunapi ayllumasinchikkunawanpas. Wasinchikpipas rimaykunam qichasikichakunapa qayllanpi. <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Runasimi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Runasimi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Runa&amp;lt;\/i&amp;gt;+&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;simi&amp;lt;\/i&amp;gt;. &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Simi&amp;lt;\/i&amp;gt; significa &lsquo;boca&rsquo; o &lsquo;lengua&rsquo;, as&iacute; que runasimi es lalengua de los &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;runakuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, tambi&eacute;n runashimi. V. tambi&eacute;n p&aacute;g. (pie dep&aacute;gina #1, Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Runashimi&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/runasimi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Runasimi<\/a> rimayqa manam riki pinqakuypaqchu. Runasimi rimayqa runakayninchik riqsikuymi. Wi&ntilde;aypaq llipipipiyninchikmi.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Pusaq<\/h3>\n<p>Kuraq wawqinchik Arguedaspas &ntilde;awpaq kwintunkuna utaq Yawar fiesta<br>\nhatun willakuynin qillqananpaqqa llunpaytam &ntilde;akarillarqa qillqasqankunapi simillanchik rimaq wawqinchikkuna rikurinankupaq. Chaymantaqa pay nirqa: &ldquo;Pero los dos mundos en que est&aacute;n divididos estos pa&iacute;ses descendientes del Tahuantinsuyo se fusionar&aacute;n o separar&aacute;n definitivamente alg&uacute;n d&iacute;a: el <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Quechua\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Quechua&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;&amp;quot;La expresi&oacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qichwa&amp;lt;\/i&amp;gt; posee connotaci&oacute;n topon&iacute;mica y designa a las quebradas c&aacute;lidas por donde generalmente discurren los r&iacute;os&rdquo; (Landeo Mu&ntilde;oz 2014: 19). Palabra utilizada frecuentemente en Per&uacute; y Bolivia para referirse a la lengua del runasimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;m&uacute;sica quechua&rdquo;, &amp;quot;los bailes quechuas&rdquo;, etc.; tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qeshwa&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Qeshwa&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/quechua\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">quechua<\/a> y el castellano. Entretanto, la v&iacute;a crucis heroica y bella del artista biling&uuml;e subsistir&aacute;. Con relaci&oacute;n a este grave problema de nuestro destino, he fundamentado en un ensayo mi voto por el castellano&rdquo;<sup>9<\/sup>.<br>\nArguedasninchikqa &ntilde;anninchiktam kicharqa, &ntilde;uqanchikqa <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: &Ntilde;an\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;&Ntilde;an&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Camino, sendero (&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;&ntilde;ankuna&amp;lt;\/i&amp;gt;, forma plural).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/nan\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">&ntilde;an<\/a> kichasqantapunim puriykuchkanchik modernidad, globalizaci&oacute;n pachapi&ntilde;a. Imakunapas manataqmi kasqallanpichu tiyan. Kuyurichkanmi. Chaymi huk umalla, huk similla, huk sunqulla yuyayninchikta allinpaq kuyurichisun. Kunanmantapacha aswan allinmi kanqa mamanchikpa &ntilde;u&ntilde;unwan hapisqanchik simillapi qillqaypas. Chayna kaptillanmi siminchikqa wi&ntilde;aypaq llanllarinqa, manachaypaqa paywan kuskallam chinkarisunchik.<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Tukunapaq<\/h3>\n<p>&ldquo;Runasimipi qillqaspaykiqa ama kastillasimiman tikray&ntilde;achu&rdquo; niwaqniyqa pitaq? Nispach&aacute; tapukuchkanki:<br>\nWawqi-panillay, runamasiykim kani. Aylluyta saqispa huk llaqtakunapi ancha &ntilde;akariywan musuqmanta qamhina sapichakuq, chiri wayrakunatapas qamhina millpuq. Pachamamanchikpas apunchikkunapas mana qunqaq, kuka mamanchikpipas i&ntilde;iqraq. Kiwnanchiktapas sarallanchiktapas papanchiktapas rimapayaykuspa kusisqalla mikuq. Ayllunchikkunapa <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Sumaq\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Sumaq&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Hermoso o bello; delicioso; suntuoso; de una belleza o calidad sobresaliente.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/sumaq\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">sumaq<\/a> takinkunapas takikuqraq, runasiminchiktapas simin hunta rimaqraq.<br>\nQayakuyllaytaqa ichay&aacute; sunqullayki chaskiykullanman. Chayna kaptinqa<\/p>\n<h3 class=\"poem-intra-title\">Yuyarisun: <\/h3>\n<div class=\"epigraph\">Kanqam punchaw, ancha raymina punchaw, chaypaqmi yuyayninchikta hu&ntilde;urispa qispichina chayna kananta munaspanchikqa.<\/div>\n<p><\/p>\n<div class=\"epigraph-cite\">Rimaq suyupa uray ayllunkunapi qillqasqa, quya raymi killa qallariypi, 2012niyuq watapi.<\/div>\n<div class=\"footnote\"><sup>1<\/sup>\tC&eacute;sar Itier (huk wawqinchikkunawan), <cite>Qosqo qhechwasimipi akllasqa rimaykuna \/ Antolog&iacute;a quechua del Cusco<\/cite>. Centro Guam&aacute;n Poma de Ayalawan Muncipalidad del Cusco. Inti raymi killapi. Lima, 2012.<br>\n<sup>2<\/sup> Riqsichiy karqa: Feria Internacional del Libro, nisqanchikpi. Lima, 2012.<br>\n<sup>3<\/sup> Aymara huknin siminchipas chaynallam qillqaman yaykurqa.<br>\n<sup>4<\/sup>\tRunasimipi kastillasimipi &ntilde;awpaq diksiyunario utaq lexic&oacute;n nisqanchikqa paqarimurqa Ispa&ntilde;apim <cite>Lexic&oacute;n, o Vocabulario de la lengua general del Per&uacute;<\/cite> sutiyuq, 1560yuqpi (Fray Domingo de Santo Thom&aacute;s, 2006). Huk kaqnin diksiyunaryu utaq vocabulario Lima suyupi paqariq&ntilde;ataqmi Vocabulario de la lengua general de todo el Per&uacute; llamada Lengua Qquichwa o del Inca,1608niyuqpi (Diego Gonz&aacute;lez Holgu&iacute;n, 1989).<br>\n<sup>5<\/sup> Am&eacute;rica del Surpiqa <cite>Doctrina Christiana y catecismo para la instrucci&oacute;n de los indios&hellip;<\/cite> wanmi qallarin liwrukuna paqariychiyqa, Lima suyupi, Antonio Ricardo liwrukuna ruwaqwan, 1584yuq watapi, kastillasimipi, runasimipi aymarasimipipas qillqasqata. (Ediciones Petroper&uacute;, 1984).<br>\n<sup>6<\/sup>\tTiyatrupiqa <cite>El robo de Proserpina y sue&ntilde;o de Endimi&oacute;nmi<\/cite> &ntilde;awpaqta paqarimurqa runsimillapi, 1650 chaychaypi, Juan de Espinosa Medranopa qillqasqan. C&eacute;sar Itier&ntilde;ataqmi kutimanta paqarichimun, kastillasimiman tikraykuspa, liwrumanta hamutaykuspa (Juan de Espinosa Medrano, 2010).<br>\n<sup>7<\/sup> Qawaykunataq &ldquo;La proclama de 1822. Naci&oacute;n, criollos e indios en el discurso de la literatura del siglo XIX&rdquo; (Espino, 2002:51-59).<br>\n<sup>8<\/sup> Runasimillapi qillqasqa liwrukunaqa kantaqmi pisichallapas. Kaykunam poyesiyapi: Andr&eacute;s Alencastre (Kilku Warak&rsquo;a sutichasqa) waqinchikpa <cite><a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Taki\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Taki&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Palabra general para &lsquo;canto&rsquo; o &lsquo;canci&oacute;n&rsquo; a veces utilizada para referirse a versos po&eacute;ticos escritos o cantados (tambi&eacute;n taqui).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/taki\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Taki<\/a> Parwa<\/cite> liwrun kanmi, <cite>Yawar Parawan Taki Ruru<\/cite> liwrunpas (Alencastre, 1964). Huk wankawillkamasiy harawikuqpa <cite>Musuq Punchaw <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Harawi\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Harawi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Canci&oacute;n o poema; a veces utilizada para referirse solamente a la poes&iacute;a amorosa.&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/harawi\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>Harawi<\/a><\/cite> (Godoy Yauri Taipe, 2008) liwrunta. Chaymanta paqarimunmi <cite>Yaku-Unupa Yuyaynin \/ La memoria del agua<\/cite> (Ugo Carrillo Cavero, 2009); <cite>Puyupa-wayrapa-ninapawan musqukusqanmanta<\/cite> (2010) liwruntapas.<br>\n<sup>9<\/sup> Qawaykuna: Jos&eacute; Mar&iacute;a, Arguedas, &ldquo;La novela y el problema de la expresi&oacute;n literaria en el Per&uacute;&rdquo;. <cite>Mar del Sur riwistapi<\/cite>, a&ntilde;o II, vol. III, N&ordm; 9. Lima, 1950:66-72.<\/div>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6333\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/runasimipi-qillqaqmasiykunata-qayakuy\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6711 status-publish instock product_cat-capitulo-2 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/waqankicha\/\" title=\"Waqankicha\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/06\/palomino-gonzales_wakankicha_11e-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"palomino-gonzales_wakankicha_11e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6711\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/waqankicha\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/waqankicha\/\">Waqankicha<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/niel-agripino-palomino-gonzales-es\/\" rel=\"tag\">Niel Agripino Palomino Gonzales<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p class=\"poem-calligram-waqankicha\">W<br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">a<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">qa<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">nki<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">cha Wa<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">qankicha<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Waqanayta<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">chu Munallan<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">ki Waqanallayta<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Munaspachu Ripuy<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:1px\">Pasaywan Siq&rsquo;uwan<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:1px\">ki. Ripuspaqa Ripu<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:.7px\">llay&ntilde;a Pasaspaqa<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Pasakapuy K&rsquo;anka Manaraq<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Takishaqtin Wayracha Hina Mana<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:2px\">Rikuylla. Wayq&rsquo;ukunapi Yawar<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:2.6px\">Ch&rsquo;unqacha Q&rsquo;asakunapi Q&rsquo;umir<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Mu&ntilde;acha, Sunqunanayta Thanirachiway<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:1.4px\">Chiqaq Munaywan Hampirukuway.<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:3px\">Thanirachiw<\/span>&emsp;&emsp;&emsp;<span style=\"letter-spacing:.3px\">ankipuni Chayqa<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Hanpiruwan&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;kipuni Chayqa<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:2px\">Qanllap&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;aqsi Way<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">llukuy&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&ntilde;iyqa<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">Wi&ntilde;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;Mun<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:5px\">ay&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;ay<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:2px\">lla&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;ku<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:5px\">pu<\/span>&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;<span style=\"letter-spacing:0px\">say<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">ni&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;ki<\/span><br>\n<span style=\"letter-spacing:0px\">s<\/span>&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;&emsp;<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6711\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/waqankicha\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>[gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&raquo;taqa-kinsa-section&raquo; el_id=&raquo;capitulo-tres-head&raquo;][vc_column][gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][gsf_heading layout_style=&raquo;style-3&Prime; space_between=&raquo;15|px&raquo; title=&raquo;Q2FwJUMzJUFEdHVsbyUyMHRyZXM=&raquo; title_color=&raquo;#ffecd1&Prime; title_font_size=&raquo;48||||&raquo; sub_title_letter_spacing=&raquo;2|px&raquo; sub_title_use_theme_fonts=&raquo;&raquo; el_class=&raquo;chapter-titles&raquo; sub_title=&raquo;03&Prime; sub_title_typography=&raquo;aleoregular|400|400|normal&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;15&Prime; tablet=&raquo;10&Prime; tablet_portrait=&raquo;5&Prime; mobile_landscape=&raquo;5&Prime; mobile=&raquo;5&Prime;][vc_column_text el_class=&raquo;chapter-description&raquo;]&ldquo;Manataq musqunichu&rdquo; y &ldquo;Qichqa&rdquo;: Espacios y seres liminales en la poesi&#769;a contempora&#769;nea escrita en <i>runasimi<\/i>[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;55&Prime; tablet=&raquo;45&Prime; tablet_portrait=&raquo;40&Prime; mobile_landscape=&raquo;35&Prime; mobile=&raquo;30&Prime;]<div class=\"dtwpb-woocommerce-products products-columns-4 products-columns-tablet-3 products-columns-mobile-2 \"><style>.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-column-gap:20px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-row-gap:40px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{margin-bottom:40px !important;}<\/style><div class=\"woocommerce columns-4 \"><div data-items-wrapper=\"1012163330\" class=\"products clearfix\">\n        <div data-items-container=\"true\" class=\"gf-blog-inner clearfix layout-large-image row\">\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3814 status-publish first instock product_cat-capitulo-3 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/yo-no-sueno-vivo-como-un-demonio-feliz\/\" title=\"Yo no sue&ntilde;o&hellip; &iexcl;vivo como un demonio feliz!\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/carillo-cavero_manataq-musqunichu_06a-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"carillo-cavero_manataq-musqunichu_06a\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3814\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/yo-no-sueno-vivo-como-un-demonio-feliz\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/yo-no-sueno-vivo-como-un-demonio-feliz\/\">Yo no sue&ntilde;o&hellip; &iexcl;vivo como un demonio feliz!<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/ugo-facundo-carrillo-cavero-es\/\" rel=\"tag\">Ugo Facundo Carrillo Cavero<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Tan solo tu sonrisa me sostiene,<br>\n&iexcl;&iexcl;solo eso, para bailar como demonio feliz!!<br>\nSolo t&uacute; me colmas con esa luz, que es vida y &aacute;nimo vital;<br>\n&iexcl;&iexcl;nadie m&aacute;s que t&uacute;!!<br>\nSolo me bastan tus atadijos y quipus<br>\npara sosegar los aludes que han encharcado pena sobre pena en mis ojos.<\/p>\n<p>Afectuosa y NOBLE LUZ que cuida mis d&iacute;as y mis noches,<br>\nme basta tu cristalino aliento para avivar el florecimiento del pan<br>\n&ndash;espiga por espiga&ndash; en las mesetas y aras de la monta&ntilde;a.<br>\n&iexcl;Solo eso aguarda mi coraz&oacute;n!<\/p>\n<p>Cuidando los mil azules de mis alas<br>\nmudar&eacute; entre los mundos de aqu&iacute; y de all&aacute;,<br>\nas&iacute; como en el HANAN PACHA.<br>\nUna sola chispa tuya, NOBLE FLAMA,<br>\nme bastar&aacute; para ir protegido a los mundos de abajo,<br>\nmontado en el regocijo de los dioses.<\/p>\n<p>Solo tus laboriosas manos me bastan, para notificar solsticios<br>\no tardes de gloria en las danzas y contradanzas de los abuelos RUNAS.<br>\nEso no es todo.<br>\nAnuncian tus signos de luz, que en las haldas de los sagrados alcores,<br>\nen el centro mismo de sus almas, despertar&aacute; de nuevo el ojo del agua.<\/p>\n<p>Aunque tuviese los pies llagados a sangre,<br>\nsolo me basta aletear por tus sendas de luz para sanar.<br>\nSolo eso me es suficiente<br>\npara franquear los lodazales que colman mis sue&ntilde;os-dolor.<br>\nSolo me basta tu resplandor para bailotear descalzo con los zorros.<\/p>\n<p>Tu voz y tus viejos TAKIS me bastan desde el &Ntilde;AWPA<br>\n&ndash;que es antes y despu&eacute;s&ndash;, para acallar el ruido mortal de las balas<br>\ncon sendos clarines y cornetas de cacho de toro.<br>\nMe bastan tus cantos solariegos para sosegar dolientes yarav&iacute;es<br>\ny reanimar as&iacute; la &eacute;tica, la moral y la fraternidad.<br>\nAtar&eacute; a la muerte en las alas de un rezno<br>\ny la colgar&eacute; en la cueva del mism&iacute;simo diablo,<br>\ncomo pintaron los abuelos RUNAS en Toquepala.<br>\nAlgo es algo.<\/p>\n<p>HERMOSA Y DESTELLANTE &iacute;dolo <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Illa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Illa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Una luz intermedia adem&aacute;s de un poder transformador (Arguedas 1948a); fuente u origen de la felicidad, el bienestar y la abundancia; peque&ntilde;as esculturas de piedra con forma de cam&eacute;lidos. V. tambi&eacute;n su representaci&oacute;n en la poes&iacute;a p&aacute;gs.; y como un concepto cr&iacute;tico al leer la poes&iacute;a contempor&aacute;nea en runasimi.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/illa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">ILLA<\/a>:<br>\ntus peque&ntilde;os hilos de luz me calzan &ndash;como anillos&ndash;<br>\npara hilvanar los tinkus de la pampa, y me bastan<br>\npara componer mi mocer&iacute;o en Aranjuez,<br>\nmutando quiz&aacute;s en un p&aacute;jaro cualquiera.<br>\n&iquest;Esa es acaso la heredad anudada por los abuelos?<br>\nAlgo es algo si as&iacute; fuera.<\/p>\n<p>En tu luminoso iris que guardo desde ni&ntilde;o,<br>\nsolo ah&iacute; puedo distinguir<br>\nlo bueno y lo malo y la verdad o la quimera con claridad;<br>\ny as&iacute; y as&aacute;, podr&eacute; ver al mundo en paz.<br>\n&iexcl;&iexcl;Solo eso!!<br>\nAs&iacute; dicen las antiguas coplas de mi memoria.<\/p>\n<p>Me bastan tus sanadoras y pac&iacute;ficas manos,<br>\nsolo ellas despejan mis tormentas interiores.<br>\nTe ruego:<br>\nque mi &uacute;nico vaso de agua no sea volcado,<br>\npodr&iacute;a enlodarlo todo en estos enfermos d&iacute;as.<\/p>\n<p>Solo T&uacute;, HERMOSA LUZ;<br>\nnadie m&aacute;s que t&uacute;<br>\npudiera llegar a las protectoras puertas de la monta&ntilde;a<br>\ny confinar los odios del barreno al vientre de la tierra.<br>\nSolo t&uacute;, calmar&iacute;as con amor<br>\nlas guerras que asechan a&uacute;n en las cabezas de los guardianes del hielo.<\/p>\n<p>ESPL&Eacute;NDIDA LUMBRE DE LA NIEVE:<br>\nsolo tus mimosos destellos,<br>\nsolamente ellos desalojar&aacute;n mis fatigas y postraciones;<br>\nsolo eso esperar&eacute; como buen Pablucha.<br>\n&iquest;Solo eso?&hellip;\t &iexcl;&iexcl;tal vez no!!<\/p>\n<p>Y si acaso yo remolcara ofensas y pecados expatriados,<br>\nsolo tu desatento mirar podr&iacute;a avergonzar mis caretas y<br>\naun mi alma para llegar a ti;<br>\nsolo eso<br>\nruborizar&iacute;a mi pellejo extraviado y mis carnes apenadas,<br>\nque de tanto mordiscar las culpas de un tal Judas<br>\npudiesen haber transitado &ndash;sin saberlo&ndash;,<br>\nen la extirpaci&oacute;n de conciencias.<br>\nSolo eso avergonzar&iacute;a mi alma. En verdad no solo eso.<\/p>\n<p><b>Si no lloraras por las punzantes culpas con que me coronaron<\/b>,<br>\nlos diluvios de fuego y las torturas huracanadas<br>\nacabar&iacute;an por arrastrarme hasta inquietar a la Madre Mar.<br>\nEso es todo.<\/p>\n<p>Hermos&iacute;sima AURORA:<br>\nT&uacute; iluminas el sur, el este y la chimba y todos los NORTES;<br>\ny guardas aqu&iacute;, cerca de mi choza,<br>\nel hogar caliente para mis hermanos c&oacute;ndores.<br>\nMejor a&uacute;n,<br>\npintas amorosos poceros y dulces oasis en la sabana,<br>\nde las mitades arriba y abajo, para las hermanas camello.<\/p>\n<p>NOBLE &iacute;dolo <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Illa\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Illa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Una luz intermedia adem&aacute;s de un poder transformador (Arguedas 1948a); fuente u origen de la felicidad, el bienestar y la abundancia; peque&ntilde;as esculturas de piedra con forma de cam&eacute;lidos. V. tambi&eacute;n su representaci&oacute;n en la poes&iacute;a p&aacute;gs.; y como un concepto cr&iacute;tico al leer la poes&iacute;a contempor&aacute;nea en runasimi.&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/illa\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>ILLA<\/a>, MADRE DE TODAS LAS CRIATURAS:<br>\nel futuro que has tejido para los nietos runas,<br>\nnos ha dado alcance &ndash;como un b&aacute;culo alado&ndash;<br>\nen las cabezadas de la monta&ntilde;a.<br>\nNo solo eso,<br>\naquel b&aacute;culo criado en las faldas del nevado Coropuna,<br>\nestar&iacute;a arrastrando a los gansos y pariguanas y a los ibis yanawicus<br>\n<b>para limpiar las viejas cruces en que nos colgaron<\/b>.<br>\nEso es todo, y me basta para calmar los viejos ardores.<\/p>\n<p>CRISTALINA Y HERMOSA LUZ:<br>\nde lunes a lunes volver&eacute; una y otra vez a tu raz&oacute;n,<br>\ny aunque tenga que tocar de puerta en puerta el mundo entero<br>\no derribar met&aacute;licos nubarrones,<br>\n<b>martillar&eacute; d&iacute;a y noche los exilios y las fronteras<\/b>.<br>\nSolo tu raz&oacute;n calmar&aacute; los adioses,<br>\ny tus manos fundar&aacute;n urbes eternas en Caral<br>\ndonde aletear&aacute;n juntos los c&oacute;ndores y los lobos de mar;<br>\npero adem&aacute;s, tus manos l&uacute;cidas descolgar&aacute;n mis pesadillas,<br>\ny, hasta tu tenue luz<br>\nme socorrer&aacute; desmontando mis penas detr&aacute;s del infierno.<br>\nEso es todo en los rumbos perdidos de la fe.<br>\nEso es todo.<\/p>\n<p>CRISTALINA y hermosa LUZ:<br>\naunque mis horas se atascaran en remotos tiempos,<br>\nyo esperar&eacute; que me quieras sin falta<br>\ny te aguardar&eacute; en los confines donde muere la tierra.<br>\nEso es todo, &iexcl;eso es todo!<br>\nY si por alguna raz&oacute;n fuera escogido por tus ojos,<br>\nsi as&iacute; fuera, y si as&iacute; lo designaras protectora &iacute;dolo ILLA,<br>\ncesar&iacute;an entonces las fanfarrias y pesadillas que me persiguen.<br>\nEso es todo&hellip; &iexcl;o quiz&aacute; no!<\/p>\n<p>DULCE y hermosa LUZ DE LA CA&Ntilde;A:<br>\nsi por alguna extra&ntilde;a orden<br>\ntus haldas apostaran su semilla en mis canchas,<br>\n&ndash;si as&iacute; fuera&ndash;,<br>\ntrocar&iacute;as los gemidos por miradas color miel<br>\nque iluminen los senderos pobres de las ushutas.<br>\nY si as&iacute; fuera,<br>\nmudar&iacute;as los aires y las suertes de mi alma.<\/p>\n<p>BELL&Iacute;SIMO DESTELLO:<br>\nsi llegaran fr&iacute;gidos calendarios a mi tregua,<br>\n&ndash;si as&iacute; fuera, amada <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Illa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Illa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Una luz intermedia adem&aacute;s de un poder transformador (Arguedas 1948a); fuente u origen de la felicidad, el bienestar y la abundancia; peque&ntilde;as esculturas de piedra con forma de cam&eacute;lidos. V. tambi&eacute;n su representaci&oacute;n en la poes&iacute;a p&aacute;gs.; y como un concepto cr&iacute;tico al leer la poes&iacute;a contempor&aacute;nea en runasimi.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/illa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">ILLA<\/a>&ndash;<br>\ntus hilos de luz avivar&iacute;an los d&iacute;as venideros<br>\ny excitar&iacute;an los domingos de nuestra ni&ntilde;ez.<br>\nEso no es todo&hellip; &iexcl;o tal vez s&iacute;!<\/p>\n<p>Y si acaso mis encallecidas ushutas heredaran tus huellas,<br>\ny me miraras &ndash;tan solo de reojo<br>\nen el albor de un buen d&iacute;a para los RUNAS&ndash;,<br>\nsi as&iacute; fuera,<br>\n<b>quiz&aacute; mi sombra colgada ya de sendas muletas<\/b>,<br>\nte tomar&aacute; la posta cuidando la vida en los cultivares.<br>\nCasi nada&hellip; &iexcl;casi nada!<br>\nSolo a ti te espero sin horario LUZ-GU&Iacute;A.<\/p>\n<p>HERMOSO ALBOR:<br>\nsoy yo quien te quiere y pretende<br>\nporque guardas mis noches y aclaras mis sue&ntilde;os.<br>\nAun cuando dejaras de sonre&iacute;r,<br>\naunque te vieran titilando, muy apenas, m&aacute;s all&aacute; de la Cruz del Sur,<br>\naun as&iacute;, te esperar&eacute; cada tarde asomando por mis techos de paja brava.<\/p>\n<p>Solo me hacen falta tus sonrientes ojos<br>\npara sortear hoscas CHINKANAS &ndash;que dicen&ndash;,<br>\nnos llevan poco a poco, pero inexorablemente al mism&iacute;simo infierno.<br>\nSolo t&uacute; me colmas,<br>\nsolo tu albor me basta ILLA,<br>\npara danzar feliz como un demonio al que le hierve el coraz&oacute;n.<\/p>\n<p>Aunque tenga que acudir a las serpientes<br>\n&ndash;antiguos AMARU dioses&ndash;,<br>\naunque tenga que ir con los charlatanes;<br>\nno s&eacute; c&oacute;mo, pero saltar&eacute; a tus sue&ntilde;os.<br>\nSolo entonces,<br>\ncon las im&aacute;genes de tu espejo y tu coraz&oacute;n en las manos,<br>\nescalar&eacute; a la tierra<br>\ndonde veremos juntos la certeza del alma o QAPAQ MUSYAY.<br>\nSabr&aacute;s as&iacute; que aprend&iacute; con las hermanas ranas<br>\na rogar a la lluvia como t&uacute;,<br>\na cultivar y aporcar piedras como t&uacute;,<br>\ny a vestir a las flores y quererlas como t&uacute;.<\/p>\n<p>Aunque tenga que resbalar una y otra vez,<br>\naunque volviera a comenzar en cada alba<br>\ny morir en el intento al abatir las tardes;<br>\ntodav&iacute;a entonces te buscar&eacute; d&iacute;a tras d&iacute;a bailando en las pirwallas.<br>\n<b>Aunque fuera una sola vez,<br>\ny aunque diera mil vueltas al morir el d&iacute;a<br>\nte ver&eacute; de todos modos aun pintando el sol.<\/b><br>\nAunque tenga que desatar nubes,<br>\ny aunque tenga que avivar tifones llegar&eacute; a tu delantal, HERMOSA LUZ.<br>\nSolo t&uacute; me sostienes como un demonio feliz,<br>\n&iexcl;&iexcl;TAN SOLO T&Uacute;, mi Luz!!<br>\nSOLO T&Uacute; me colmas, Exhalaci&oacute;n de Luz,<br>\nSOLO T&Uacute; me llevas &iacute;dolo <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Illa\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Illa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Una luz intermedia adem&aacute;s de un poder transformador (Arguedas 1948a); fuente u origen de la felicidad, el bienestar y la abundancia; peque&ntilde;as esculturas de piedra con forma de cam&eacute;lidos. V. tambi&eacute;n su representaci&oacute;n en la poes&iacute;a p&aacute;gs.; y como un concepto cr&iacute;tico al leer la poes&iacute;a contempor&aacute;nea en runasimi.&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/illa\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>ILLA<\/a>, a los confines<br>\ndonde reinan otros soles,<br>\n&iexcl;&iexcl;SOLO PARA TI vivo como un demonio feliz!!<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3814\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/yo-no-sueno-vivo-como-un-demonio-feliz\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6819 status-publish instock product_cat-capitulo-3 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hija-de-la-luna\/\" title=\"Hija de la luna\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/cordova-huaman_killaq-ususin_07b-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"c&oacute;rdova-huam&aacute;n_killaq-ususin_07b\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6819\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hija-de-la-luna\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hija-de-la-luna\/\">Hija de la luna<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/washington-cordova-huaman-es\/\" rel=\"tag\">Washington C&oacute;rdova Huam&aacute;n<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Ahora recuerdan su nombre<br>\ny silban su canto,<br>\nayer sembr&oacute; su ilusi&oacute;n<br>\nen los campos arrasados<br>\ndejando su aroma<br>\nen los ojos del manantial.<\/p>\n<p>Ahora leen su escritura<br>\ny escuchan sus yarav&iacute;es,<br>\nanoche derram&oacute; su sangre<br>\nen los surcos ignorados<br>\nescribiendo su historia<br>\nen las entra&ntilde;as del universo.<\/p>\n<p>Ahora esculpen su imagen<br>\ny anuncian su llegada,<br>\nantes sublev&oacute; a la viscacha<br>\nen las monta&ntilde;as tutelares<br>\nrepicando su grito<br>\nen los cielos del Ande.<\/p>\n<p>Con su aliento flame&oacute; el pajonal<br>\ny con su l&aacute;grima creci&oacute; el rosal,<br>\ncon su mano lastimada<br>\ny escarbando el suelo<br>\nenterr&oacute; su sue&ntilde;o<br>\npara que florezca en el quinual. <\/p>\n<p>Con su poes&iacute;a calent&oacute; la piedra<br>\ny con su estruendo tembl&oacute; la tierra,<br>\ncon su &iacute;mpetu ferviente<br>\ny atizando el recuerdo<br>\nesparci&oacute; su h&aacute;lito<br>\npara que crezca en el herbazal.<\/p>\n<p>Con su gesto fundi&oacute; la noche<br>\ny con su fe encendi&oacute; el fuego,<br>\ncon su cari&ntilde;o inagotable<br>\ny abriendo el ocaso<br>\nencumbr&oacute; su hero&iacute;smo<br>\npara que germine en el maizal.<\/p>\n<p>All&iacute; difundi&oacute; su palabra<br>\nque jam&aacute;s claudic&oacute;,<br>\naqu&iacute; qued&oacute; su huella<br>\nque nunca se borr&oacute;<br>\ny all&aacute; naci&oacute; su coraje<br>\nque siempre perdur&oacute;;<br>\nayer encontr&oacute; sus pasos<br>\nen las orillas del Urubamba,<br>\nahora anida su furia<br>\nen las veras del camino<br>\ny ma&ntilde;ana crecer&aacute; su regocijo<br>\nen las p&aacute;ginas de los d&iacute;as;<br>\npor aqu&iacute; salud&oacute; al destino<br>\nabraz&aacute;ndolo fuertemente,<br>\npor all&iacute; habl&oacute; al Awkiwillka<br>\npara que el qantu siga floreciendo<br>\ny por all&aacute; cont&oacute; a la wallata<br>\nla historia del colibr&iacute; herido.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6819\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hija-de-la-luna\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-3805 status-publish instock product_cat-capitulo-3 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/qichqa\/\" title=\"Qichqa\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/reginaldo_qichqa_08b-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"reginaldo_qichqa_08b\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3805\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/qichqa\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/qichqa\/\">Qichqa<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/olivia-reginaldo-es\/\" rel=\"tag\">Olivia Reginaldo<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <div class=\"epigraph\" style=\"text-align: left;\">Upallallam uraykurqani, qarkasqa pata-patapi urmaykurqani, wichiykurqani.<\/div>\n<div class=\"epigraph-cite\" style=\"text-align: left; margin-left: 25px; margin-right: 25px;\"><cite>&Ntilde;awiyta kicharitpiy, Aliphta qawarqani.<\/cite> (Jorge Luis Borges)<\/div>\n<p>Kanmi huk pata<br>\nchaymantam kawsay qawachikun.<br>\nManam chayqa kuchupichu, altupim.<br>\nChaypim tupan llapa ima riqsisqanchik<br>\nima musyasqanchikpas.<br>\nSutinmi <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Qichqa\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Qichqa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Precipicio o elevaci&oacute;n.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/qichqa\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">qichqa<\/a>.<\/p>\n<p>Chaypim yachaqkuna<br>\nyuyay maskaqkunapas<br>\nsayanku.<br>\nChaypim chiqaq tarikun.<\/p>\n<p>Chaymantam quchapas <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Qucha\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Qucha&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Lago o laguna; &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Mama qucha&amp;lt;\/i&amp;gt; se refiere al mar o al lago Titicaca; (tambi&eacute;n &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;qocha&amp;lt;\/i&amp;gt;). &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;Qucha&amp;lt;\/i&amp;gt; tambi&eacute;n denomina el peque&ntilde;o hoyo en el lomo de las figuras de piedra de cam&eacute;lidos llamadas &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;illa&amp;lt;\/i&amp;gt; donde, durante las ceremonias de aumento, se vierte chicha, vino o trago. V. tambi&eacute;n la Introducci&oacute;n del libro Musuq Illa sobre las corrientes literarias de la &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;ukun qucha&amp;lt;\/i&amp;gt; y la &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;ch&rsquo;uya qucha&amp;lt;\/i&amp;gt;.&lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_wrapper&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms_title&gt;Kikin simi: &lt;\/div&gt;&lt;div class=cmtt_synonyms&gt;Quca, Qocha&lt;\/div&gt;&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/qucha\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">qucha<\/a><br>\nchaymantam urqupas urqu<br>\nchaypipunim pachapas pacha.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"3805\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/qichqa\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>[gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&raquo;taqa-tawa-section&raquo; el_id=&raquo;capitulo-cuatro-head&raquo;][vc_column][gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][gsf_heading layout_style=&raquo;style-3&Prime; space_between=&raquo;15|px&raquo; title=&raquo;Q2FwJUMzJUFEdHVsbyUyMGN1YXRybw==&raquo; title_color=&raquo;#ffecd1&Prime; title_font_size=&raquo;48||||&raquo; sub_title_letter_spacing=&raquo;2|px&raquo; sub_title_use_theme_fonts=&raquo;&raquo; el_class=&raquo;chapter-titles&raquo; sub_title=&raquo;04&Prime; sub_title_typography=&raquo;aleoregular|400|400|normal&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;15&Prime; tablet=&raquo;10&Prime; tablet_portrait=&raquo;5&Prime; mobile_landscape=&raquo;5&Prime; mobile=&raquo;5&Prime;][vc_column_text el_class=&raquo;chapter-description&raquo;]<i>Mishki shimita kilkakuna warmikuna<\/i>: Nuevas voces en la poesi&#769;a <a class=\"glossaryLink\"  title=\"Glossary: Kichwa\"  aria-describedby=\"tt\"  data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Kichwa&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Palabra utilizada en Ecuador para referirse a la lengua del runashimi, sus hablantes y para describir sus pr&aacute;cticas culturales (ie: &amp;quot;el arte textil kichwa&rdquo;, &amp;quot;una comunidad kichwa&rdquo;, etc; tambi&eacute;n Quichua). V. tambi&eacute;n el cap&iacute;tulo 4 del libro Musuq Illa.&lt;\/div&gt;\"  href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/kichwa\/\"  data-mobile-support=\"0\"  data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex='0' role='link'>kichwa<\/a> ecuatoriana escrita por mujeres[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;55&Prime; tablet=&raquo;45&Prime; tablet_portrait=&raquo;40&Prime; mobile_landscape=&raquo;35&Prime; mobile=&raquo;30&Prime;]<div class=\"dtwpb-woocommerce-products products-columns-4 products-columns-tablet-3 products-columns-mobile-2 \"><style>.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-column-gap:20px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-row-gap:40px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{margin-bottom:40px !important;}<\/style><div class=\"woocommerce columns-4 \"><div data-items-wrapper=\"1012163330\" class=\"products clearfix\">\n        <div data-items-container=\"true\" class=\"gf-blog-inner clearfix layout-large-image row\">\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6822 status-publish first instock product_cat-capitulo-4 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/camino-escondido\/\" title=\"Camino escondido\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/07\/cordova-huaman_pakasqa-nan_07e-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"c&oacute;rdova-huam&aacute;n_pakasqa-&ntilde;an_07e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6822\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/camino-escondido\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/camino-escondido\/\">Camino escondido<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/washington-cordova-huaman-es\/\" rel=\"tag\">Washington C&oacute;rdova Huam&aacute;n<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Son las miradas del alba<br>\nque anidando esperanzas<br>\nesculpen rostros fraternos,<br>\nson los venaditos hermosos<br>\nque juguetean alegres<br>\nen los parajes desolados.<\/p>\n<p>Son los cortejos imperdonables<br>\nque acurrucados bajo un tunal<br>\nhilvanan caricias de la lluvia,<br>\nson los suspiros de torcaza<br>\nque siembran alientos<br>\nen los caminos escondidos.<\/p>\n<p>As&iacute; es el querer, canto milenario<br>\nexpresi&oacute;n ardiente del arrebol<br>\ncoraje infinito del tiempo<br>\nojitos negros de capul&iacute;<br>\ny l&aacute;grimas del viento fr&iacute;o<br>\nen los brazos de un pisonay.<\/p>\n<p>As&iacute; es el amor, hermosa flor<br>\nsilbido claro del pajonal<br>\nsonrisa de azucenas blancas<br>\ncabello de arco iris<br>\ny aroma de flor silvestre<br>\nen el pecho de la monta&ntilde;a.<\/p>\n<p>As&iacute; es la ternura, rayito de luna<br>\nensue&ntilde;o perp&eacute;tuo de colibr&iacute;<br>\nsuave mejilla del roc&iacute;o<br>\nrecuerdo de ilusiones despreciadas<br>\ny grito enfadado del silencio<br>\nen el vientre profundo de la tierra.<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6822\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/camino-escondido\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-5298 status-publish instock product_cat-capitulo-4 product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/deja-madrecita\/\" title=\"Deja Madrecita\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/lema-otavalo_saki-mamaku-poema-26_09d-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"lema-otavalo_saki-mamaku-poema-26_09d\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5298\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/deja-madrecita\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/deja-madrecita\/\">Deja Madrecita<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/yana-lucila-lema-otavalo-es\/\" rel=\"tag\">Yana Lucila Lema Otavalo<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Est&aacute;s lavando otra vez madrecita<br>\nno laves ahora que est&aacute; lloviendo<br>\nque para agua ya hay mucha<br>\ny para tus penas hay bastante ropa sucia<br>\ny d&iacute;as sin lluvia<br>\nno refriegues m&aacute;s ropa ahora<br>\ndeja de frotar esa piedra que no son tus penas<br>\nno lastimes m&aacute;s tus manos<br>\ndeja que son s&oacute;lo trapos sucios<br>\nno mi castigo<br>\ndeja madrecita<br>\nte pido<br>\nque tu llanto se hace agua espumosa<br>\ny hay un olor opresivo que me acosa<br>\ndeja<br>\nno exprimas m&aacute;s que no son tus penas<br>\nabandona esa piedra desgastada<br>\nque no guardar&aacute; tus quejas<br>\nno le hables m&aacute;s<br>\ndeja madrecita<br>\nque la lluvia a&uacute;n no se ha ido<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5298\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/deja-madrecita\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>[gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][\/vc_column][\/vc_row][vc_row el_class=&raquo;wiskay-section&raquo; el_id=&raquo;coda-head&raquo;][vc_column][gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][gsf_heading layout_style=&raquo;style-3&Prime; space_between=&raquo;15|px&raquo; title=&raquo;Q29kYQ==&raquo; title_color=&raquo;#ffecd1&Prime; title_font_size=&raquo;48||||&raquo; sub_title_letter_spacing=&raquo;2|px&raquo; sub_title_use_theme_fonts=&raquo;&raquo; el_class=&raquo;chapter-titles&raquo; sub_title=&raquo;05&Prime; sub_title_typography=&raquo;aleoregular|400|400|normal&raquo;][gsf_space desktop=&raquo;15&Prime; tablet=&raquo;10&Prime; tablet_portrait=&raquo;5&Prime; mobile_landscape=&raquo;5&Prime; mobile=&raquo;5&Prime;][vc_column_text el_class=&raquo;chapter-description&raquo;]<i>Kaymi punchaw qamkunapaq llaqtamasiykuna<\/i>: Voces y versos hi&#769;bridos, ma&#769;s alla&#769; de la pa&#769;gina escrita, ma&#769;s alla&#769; de la autotraduccio&#769;n[\/vc_column_text][gsf_space desktop=&raquo;55&Prime; tablet=&raquo;45&Prime; tablet_portrait=&raquo;40&Prime; mobile_landscape=&raquo;35&Prime; mobile=&raquo;30&Prime;]<div class=\"dtwpb-woocommerce-products products-columns-4 products-columns-tablet-3 products-columns-mobile-2 \"><style>.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-column-gap:20px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{grid-row-gap:40px;}.dtwpb-woocommerce-products .woocommerce ul.products{margin-bottom:40px !important;}<\/style><div class=\"woocommerce columns-4 \"><div data-items-wrapper=\"1012163330\" class=\"products clearfix\">\n        <div data-items-container=\"true\" class=\"gf-blog-inner clearfix layout-large-image row\">\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6387 status-publish first instock product_cat-canciones product_cat-coda-es product_cat-musuq-illa-libro has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/tijeras\/\" title=\"Tijeras\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/renata-flores_tijeras_15b-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"renata-flores_tijeras_15b\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6387\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/tijeras\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/tijeras\/\">Tijeras<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/renata-flores-es\/\" rel=\"tag\">Renata Flores<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Nadie mira nada<br>\nNo puedo hablar, quiero hablar<br>\nCon mucha bulla, la gente<br>\nNadie escucha lo que digo<br>\nEntonces digo: gritar&eacute;<\/p>\n<p>Escucha y te dir&eacute;<br>\nEscucha y te dir&eacute;<\/p>\n<p>Miro, estando arriba en la oscuridad<br>\nMiro la luz, entonces escucho<br>\n&ldquo;Sigue&rdquo; dice<br>\nNadie mira<br>\nNo puedo hacer nada<br>\nQuiero hablar<br>\nCon mucha bulla<br>\nNadie escucha lo que digo<br>\nEntonces digo: Gritar&eacute; con todas mis fuerzas<br>\n&iquest;Qu&eacute;?<\/p>\n<p>Nadie mira nada<br>\nNo puedo hablar, quiero hablar<br>\nCon mucha bulla, la gente<br>\nNadie escucha lo que digo<br>\nEntonces digo: Gritar&eacute;<\/p>\n<p>Talvez mi grito lo cante lindo<br>\nY as&iacute; escuche la gente<br>\nMiro con tristeza, tanto dolor<br>\nGente mentirosa<br>\nNo hace bien<br>\nNosotros les dimos el poder<br>\nComprando flores?<\/p>\n<p>Escucha y te dir&eacute;<br>\nEscucha y te dir&eacute;<\/p>\n<p>No tengas miedo de hablar<br>\nNo tengas miedo de hablar<\/p>\n<p>M&iacute;rame, ahora soy m&aacute;s fuerte<br>\nM&iacute;rame, ya no tengo miedo<br>\nAhora s&iacute;, tengo esperanza<\/p>\n<p>Mujeres [&hellip;] estemos unidas<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6387\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/tijeras\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6384 status-publish instock product_cat-canciones product_cat-coda-es product_cat-musuq-illa-libro has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/como-tu\/\" title=\"Como t&uacute;\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/renata-flores_qam-hina_15c-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"renata-flores_qam-hina_15c\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6384\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/como-tu\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/como-tu\/\">Como t&uacute;<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/renata-flores-es\/\" rel=\"tag\">Renata Flores<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Quiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<br>\nQuiero re&iacute;r<br>\nQuiero estudiar<br>\nQuiero hablar<br>\nQuiero cantar<br>\nQuiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<\/p>\n<p>Ella con su sombrero<br>\nmejillas rojas con heridas por el fr&iacute;o<br>\nSu falda larga colorida<br>\nembellece su cuerpo con tanta ternura<\/p>\n<p>No conoc&iacute; a mis abuelos<br>\nporque murieron en una guerra que no entend&iacute;<br>\nsolo caus&oacute; muertes inocentes<\/p>\n<p>Pero mejor, volvamos a mi historia<br>\nporque<\/p>\n<p>No, no, no, no, que no vuelva<br>\nNo, no, no, no, jam&aacute;s<br>\nYo tambi&eacute;n sufr&iacute; una muerte inconsciente<br>\nRompe tus miedos<\/p>\n<p>Quiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<br>\nQuiero re&iacute;r<br>\nQuiero estudiar<br>\nQuiero hablar<br>\nQuiero cantar<br>\nQuiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<\/p>\n<p>Como t&uacute;<br>\nComo t&uacute;<br>\nComo t&uacute;<\/p>\n<p>Crec&iacute; con mi &uacute;nico amigo del lado<br>\njugando vendados, un juego que inventamos<br>\ny mientras corr&iacute;amos<br>\nel viento golpeaba nuestros rostros congelados<br>\nnuestros zapatos eternos pisaban los charcos de agua que cruzaban mis pies<br>\ny eso fue a los diez<br>\ncreciendo en la campo verde y blanco<\/p>\n<p>Caminaba horas para aprender y entender el mundo en otro idioma<br>\nCansada y hastiada de recibir pan con agua<\/p>\n<p>Terminaba a las 3 pero llegaba a las 6<br>\nLa luz empez&oacute; a desvanecer, sent&iacute; pasos ajenos.<br>\nMe sigui&oacute;<\/p>\n<p>No, no, no, no, y sin saber qu&eacute; hacer<br>\nNo, no, no, no, su sombra conjugaba con el atardecer<br>\nNo, no, no, no, nadie escuch&oacute;<br>\nNo conoc&iacute; la democracia<\/p>\n<p>Rompe tus miedos<\/p>\n<p>Quiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<br>\nQuiero re&iacute;r<br>\nQuiero estudiar<br>\nQuiero hablar<br>\nQuiero cantar<br>\nQuiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<\/p>\n<p>Como t&uacute;<\/p>\n<p>Demu&eacute;strales que pueden volar<br>\ntodav&iacute;a no lograste el vuelo m&aacute;s alto<br>\n&iquest;No?<br>\nRompe tus miedos<\/p>\n<p>Quiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<br>\nQuiero re&iacute;r<br>\nQuiero estudiar<br>\nQuiero hablar<br>\nQuiero cantar<br>\nQuiero jugar<br>\nQuiero so&ntilde;ar<\/p>\n<p>Como t&uacute;<br>\nComo t&uacute;<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6384\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/como-tu\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6394 status-publish instock product_cat-canciones product_cat-coda-es product_cat-musuq-illa-libro has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kaykunapi\/\" title=\"Kaykunapi\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/liberato-kani_harawi-boom-bap_14e-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"liberato-kani_harawi-boom-bap_14e\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6394\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kaykunapi\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kaykunapi\/\">Kaykunapi<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/liberato-kani-es\/\" rel=\"tag\">Liberato Kani<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Kaykunapi &ntilde;uqam purichkani tukuy law takimuspa allinta rimachkani<br>\nWasiymanta lluqsimuspa &ntilde;uqam pasarqani<br>\nKaymi punchaw qamkunapaq llaqtamasiykuna apamuchkayki<br>\nHip-hop kay killapi<br>\nTuta hatarimuspa altuman qhawaspa, umayta muyuspa<br>\nHaku hermanoykuna qamkuna hatarimuychik<br>\nHaku hermanoykuna qamkuna hatarimuychik<\/p>\n<p>Pues hoy despert&eacute; con las ganas de querer conocer<br>\nviajar, de sentirme bien my friend<br>\ny fluyendo con el viento cantar<br>\nde toda la cultura que queda en mi retina<br>\ncada vez que paso por aquella esquina<br>\nde nombre que qued&oacute; marcado en la historia de nuestra naci&oacute;n<br>\nsomos el canto que nunca se perdi&oacute;<br>\ntan fuerte como un tenor que se escucha mi voz<br>\nen cada rinc&oacute;n<\/p>\n<p>Kaykunapi &ntilde;uqam purichkani tukuy law takimuspa allinta rimanchkani<br>\nWasiymanta lluqsimuspa &ntilde;uqam pasarqani<br>\nKaymi punchaw qamkunapaq llaqtamasiykuna apamuchkayki<br>\nHip-hop kay killapi tuta hatarimuspa altuman qhawaspa, umayta muyuspa<br>\nHaku hermanoykuna qamkuna hatarimuychik<br>\nHaku hermanoykuna qamkuna hatarimuychik<\/p>\n<p>Tranquilo vivo en mi tierra de paisajes y colores<br>\nde costumbres y regiones que<br>\nal pasar del tiempo form&oacute; parte de mi vida<br>\nmientras sigo relajado con una sonrisa<br>\nDonde el caminar por avenidas de nuestra serran&iacute;a<br>\nExpresi&oacute;n y m&uacute;sica para la poes&iacute;a<br>\nde este viajero bohemio que solo danza<br>\ncon la cultura andina que siente mi alma,<br>\nS&iacute;, con la cultura andina que siente mi alma<br>\nS&iacute;, con la cultura andina que siente mi alma, que<\/p>\n<p>Kaykunapi &ntilde;uqam purichkani tukuy law takimuspa allinta rimachkani<br>\nWasiymanta lluqsimuspa &ntilde;uqam pasarqani<br>\nKaymi punchaw qamkunapaq llaqtamasiykuna, apamuchkayki<br>\nHip-hop kay killapi tuta hatarimuspa<br>\nAltuman qhawaspa, umayta muyuspa<br>\nHaku hermanoykuna qamkuna hatarimuychik<br>\nHaku hermanoykuna qamkuna hatarimuychik, <\/p>\n<p>Si yo digo m&uacute;sica t&uacute; me respondes &ldquo;Vida&rdquo;<br>\nM&uacute;sica<br>\nVida<br>\nM&uacute;sica<br>\nVida<\/p>\n<p>Si yo digo m&uacute;sica t&uacute; me respondes &ldquo;Vida&rdquo;<br>\nM&uacute;sica<br>\nVida<br>\nM&uacute;sica<br>\nVida<\/p>\n<p>Si yo digo rap t&uacute; me dices &ldquo;Poes&iacute;a&rdquo;<br>\nRap<br>\nPoes&iacute;a<br>\nRap<br>\nPoes&iacute;a<\/p>\n<p>Kaykunapi<br>\nQamkunapaq waykaypanaykuna<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6394\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/kaykunapi\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-6390 status-publish last instock product_cat-canciones product_cat-coda-es product_cat-musuq-illa-libro has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hatariy\/\" title=\"Hatariy\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/liberato-kani_taki-kallpa_14f-450x630.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"liberato-kani_taki-kallpa_14f\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6390\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hatariy\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hatariy\/\">Hatariy<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/liberato-kani-es\/\" rel=\"tag\">Liberato Kani<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>Descansando en esta piedra veo a los c&oacute;ndores volar<br>\nLos m&aacute;s antiguos caminaron por aqu&iacute;<br>\nCreando escribiendo grandes canciones<br>\nTomando chicha de jora levant&eacute;monos ya.<\/p>\n<p>Descansando en esta piedra veo a los c&oacute;ndores volar<br>\nLos m&aacute;s antiguos caminaron por aqu&iacute;<br>\nCreando escribiendo grandes canciones<br>\nTomando chicha de jora levant&eacute;monos ya.<\/p>\n<p>M&uacute;sica del barrio andino<br>\nExpresiones que narran lo que vivimos<br>\nSonidos que percibimos<br>\nBailes ancestrales en cada camino<br>\nCon la fuerza de los andes desde que nacimos<br>\nChicha de jora la vitamina desde antes seguimos adelante retumbando el parlante<br>\nEsto que no para energ&iacute;a <i lang=\"qu\">sara lawa<\/i> siempre atento con huaraca que se siente en el alma<br>\nEn cada ma&ntilde;ana vamos cultivando en cada p&aacute;rrafo la fuerza de lo m&aacute;gico solo si&eacute;ntelo<br>\nSaltando con m&aacute;s carnaval <i lang=\"qu\">ayay chayraq chayraq hamullachkani<\/i> <\/p>\n<p>Descansando en esta piedra veo a los c&oacute;ndores volar<br>\nLos m&aacute;s antiguos caminaron por aqu&iacute;<br>\nCreando escribiendo grandes canciones<br>\nTomando chicha de jora levant&eacute;monos ya.<\/p>\n<p>Descansando en esta piedra veo a los c&oacute;ndores volar<br>\nLos m&aacute;s antiguos caminaron por aqu&iacute;<br>\nCreando escribiendo grandes canciones<br>\nTomando chicha de jora levant&eacute;monos ya.<\/p>\n<p><i lang=\"qu\">Phawarqamuy llusqirqamuy<\/i><br>\nCoraz&oacute;n contento es lo que yo siento<br>\n<i lang=\"qu\">Qichwapi rimaykuy<\/i><br>\nEn cada momento la fuerza que nace del sentimiento<br>\nUna fiesta de colores en cada lugar que representan la diversidad<br>\nTan potente como el canto del <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Harawi\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Harawi&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Canci&oacute;n o poema; a veces utilizada para referirse solamente a la poes&iacute;a amorosa.&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/harawi\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">harawi<\/a><br>\nPara poder volar<br>\nSolo si&eacute;ntelo movi&eacute;ndonos como el r&iacute;o que pasa<br>\nEstamos en la casa esto viene de los andes rebeld&iacute;a pasando por la avenida<br>\nEl arte que se expresa todos con la mano arriba que se escuche bien fuerte y que esto siga. <\/p>\n<p>Descansando en esta piedra veo a los c&oacute;ndores volar<br>\nLos m&aacute;s antiguos caminaron por aqu&iacute;<br>\nCreando escribiendo grandes canciones<br>\nTomando chicha de jora levant&eacute;monos ya.<\/p>\n<p>Descansando en esta piedra veo a los c&oacute;ndores volar<br>\nLos m&aacute;s antiguos caminaron por aqu&iacute;<br>\nCreando escribiendo grandes canciones<br>\nTomando chicha de jora levant&eacute;monos ya.<\/p>\n<p>Esc&uacute;chalo contento<br>\nEscucha esto contento<\/p>\n<p>Esc&uacute;chalo contento<br>\nEscucha esto contento<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"6390\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/hatariy\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<article class=\"clearfix product-item-wrap product-grid col-xl-3 col-lg-4 col-md-6 col-sm-6 col-12 product type-product post-5267 status-publish first instock product_cat-coda-es product_cat-musuq-illa-libro product_cat-poemas has-post-thumbnail shipping-taxable product-type-external\">\n    <div class=\"product-item-inner clearfix  gf_animate_when_almost_visible bottom-to-top\">\n                <div class=\"product-thumb\">\n                            <div class=\"product-thumb-one\">\n            <div class=\"entry-thumbnail\">\n\t\t\n\t\t\t\t\n\t\t            <a class=\"entry-thumbnail-overlay\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/elogio-de-una-lengua-nativa-en-la-lengua-dominante-garcilaso-inca-revisited\/\" title=\"Elogio de una lengua nativa en la lengua dominante (Garcilaso Inca revisited)\">\n                <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"330\" height=\"462\" src=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/03\/gonzales_elogia-de-una-lengua-nativa_16b-330x462.jpg\" class=\"img-responsive wp-post-image\" alt=\"gonzales_elogia-de-una-lengua-nativa_16b\"\/>\n            <\/a>\n\t\t\t<\/div>\n\n\n        <\/div>\n    \n                                    <div class=\"product-actions gf-tooltip-wrap\" data-tooltip-options='{\"placement\":\"left\"}'>\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5267\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/elogio-de-una-lengua-nativa-en-la-lengua-dominante-garcilaso-inca-revisited\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n\n        <\/div>\n        <div class=\"product-info\">\n            <h4 class=\"product-name product_title\">\n    <a class=\"gsf-link\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/elogio-de-una-lengua-nativa-en-la-lengua-dominante-garcilaso-inca-revisited\/\">Elogio de una lengua nativa en la lengua dominante (Garcilaso Inca revisited)<\/a>\n<\/h4>\n\n<div class=\"product-author\"><span>por<\/span><a href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/poema-poeta\/odi-gonzales-es\/\" rel=\"tag\">Odi Gonzales<\/a><\/div>            <div class=\"product-description\">\n                <p>No con los ojos, con los labios en el pezo&#769;n henchido<br>te fui prefijando, lengua madre<br>en la leche, en la boca, en el oi&#769;do<\/p>\n<p>No en los libros, en el seno materno te halle&#769;<br>No en la ri&#769;gida letra, en los sonidos, lengua oral<br>toda oi&#769;dos<\/p>\n<p>Ahora riges mi voz, mi oi&#769;do<br>ri&#769;o Ene<\/p>\n<p>mi honda caja de resonancia<br>acata<br>la leve penumbra cuando comparece<\/p>\n<p>(lactancia materna)<\/p>\n<p>tan&#771;ido co&#769;smico con el que llega la luz del alba<\/p>\n<p><i>&iexcl;wak!<\/i><\/p>\n<p>la exhalacio&#769;n de los bosques neblinosos<\/p>\n<p><i>todo vibra en el universo<\/i><\/p>\n<p>Un ciervo marca su territorio en las nacientes de un ri&#769;o<br>su pisada en el barro<br>salto de agua<\/p>\n<p>se cumple en la boca de un nin&#771;o andino<\/p>\n<p>la intensidad del sol de mediodi&#769;a, su ardor que refulge &iexcl;k&rsquo;an!<\/p>\n<p>Indios, mestizos, criollos<\/p>\n<p>es como tener<br>una oreja ma&#769;s<\/p>\n<p>No en los diccionarios, en el firmamento sereno<br>resplandece <i>&iexcl;ch&rsquo;ak!<\/i><br>el lucero del amanecer<\/p>\n<p>la tranquilidad discurre <i>thak<\/i><\/p>\n<p>(estado del Buda)<\/p>\n<p>Lengua de mu&#769;sicas aglutinantes<\/p>\n<p>jilguero consorte \/ canario flauta<\/p>\n<p>consonante vibrante bilabial continuativa<br>fricativa alveolar aspirada<br>oclusiva palatal sonora<\/p>\n<p>concha ac&uacute;stica<br>fuelle<br>de las sibilantes ensordecidas<br>alineamiento de sonidos en mi garganta<\/p>\n<p><i>yo escribo lo que mam&eacute; en la leche<br>y vi y oi&#769;<br>a mis mayores<\/i><\/p>\n<p>Lengua madre \/ lengua u&#769;tero<br>sufijos que se enciman<\/p>\n<p>va&#769;stagos y rebrotes<br>en lo alto del paladar<\/p>\n<p>hijuelos clan<br>(3er <a class=\"glossaryLink\" title=\"Glossary: Ayllu\" aria-describedby=\"tt\" data-cmtooltip=\"&lt;div class=glossaryItemTitle&gt;Ayllu&lt;\/div&gt;&lt;div class=glossaryItemBody&gt;Familia; forma de organizaci&oacute;n comunal de familias extendidas, relacionada tambi&eacute;n a formas de trabajo colectivo o rec&iacute;proco (&amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;ayni&amp;lt;\/i&amp;gt; y &amp;lt;i lang=&amp;quot;qu&amp;quot;&amp;gt;mink&rsquo;a&amp;lt;\/i&amp;gt;).&lt;\/div&gt;\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/glossary\/ayllu\/\" data-mobile-support=\"0\" data-gt-translate-attributes='[{\"attribute\":\"data-cmtooltip\", \"format\":\"html\"}]' tabindex=\"0\" role=\"link\">Ayllu<\/a>, Hanan Cusco)<\/p>\n<p>una palabra traba Tiempo y Espacio<br>otra, sujeta el sol<\/p>\n<p>ense&ntilde;ar, aprender tienen la misma rai&#769;z<br>yacha<br><i>nacer, amanecer<\/i> es lo mismo<\/p>\n            <\/div>\n                        <div class=\"product-list-actions d-flex align-items-center flex-wrap\">\n                <a data-toggle=\"tooltip\" title=\"Vista r&aacute;pida\" class=\"product-quick-view no-animation\" data-product_id=\"5267\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/harawikuna-qulqakuna\/elogio-de-una-lengua-nativa-en-la-lengua-dominante-garcilaso-inca-revisited\/\"><i class=\"fal fa-search\"><\/i><\/a>            <\/div>\n        <\/div>\n            <\/div>\n<\/article>\n\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div><\/div>[gsf_space desktop=&raquo;45&Prime; tablet=&raquo;35&Prime; tablet_portrait=&raquo;30&Prime; mobile_landscape=&raquo;25&Prime; mobile=&raquo;20&Prime;][\/vc_column][\/vc_row]<p><\/p>\n<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>[vc_row el_class=\u00bbpoem-header\u00bb css=\u00bb.vc_custom_1614726426758{margin-top: 75px !important;}\u00bb][vc_column width=\u00bb3\/4&#8243;][gsf_space desktop=\u00bb62&#8243; tablet=\u00bb50&#8243; tablet_portrait=\u00bb44&#8243; mobile_landscape=\u00bb50&#8243; mobile=\u00bb45&#8243;][vc_column_text] Musuq Illa: [\/vc_column_text][vc_column_text] Po\u00e9tica del harawi en runasimi [\/vc_column_text][gsf_space desktop=\u00bb91&#8243; tablet=\u00bb84&#8243; tablet_portrait=\u00bb81&#8243; mobile_landscape=\u00bb4&#8243; mobile=\u00bb3&#8243;][\/vc_column][vc_column width=\u00bb1\/4&#8243;][gsf_space desktop=\u00bb52&#8243; tablet=\u00bb40&#8243; tablet_portrait=\u00bb30&#8243; mobile_landscape=\u00bb4&#8243; [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_monsterinsights_skip_tracking":false,"footnotes":""},"class_list":["post-3982","page","type-page","status-publish","hentry"],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v28.3 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi - Musuq Illa<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"es_ES\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Musuq Illa - Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala. El libro viene a ser entonces un intento por acercarse a ciertas corrientes tema\u0301ticas, estili\u0301sticas e ideolo\u0301gicas de la poesi\u0301a escrita en runasimi, enfoca\u0301ndose en la produccio\u0301n del siglo XXI y tomando caminos cri\u0301ticos tanto de categori\u0301as filoso\u0301ficas y este\u0301ticas andinas como de teori\u0301as cri\u0301ticas provenientes de otras tradiciones. El proyecto de Musuq Illa es postular que las conversaciones entre las categori\u0301as cri\u0301ticas y este\u0301ticas de mu\u0301ltiples tradiciones literarias nos pueden ayudar a descolonizar el conocimiento y a celebrar la importancia de las epistemologi\u0301as y las este\u0301ticas literarias de tradiciones histo\u0301ricamente enmudecidas por las hegemoni\u0301as colonialistas.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Musuq Illa\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2021-09-24T14:15:23+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/musuqilla.info_Facebook_Sharing_MusuqIlla_es_PE.png\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"2880\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/png\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:title\" content=\"Musuq Illa - Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi\" \/>\n<meta name=\"twitter:description\" content=\"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala. El libro viene a ser entonces un intento por acercarse a ciertas corrientes tema\u0301ticas, estili\u0301sticas e ideolo\u0301gicas de la poesi\u0301a escrita en runasimi, enfoca\u0301ndose en la produccio\u0301n del siglo XXI y tomando caminos cri\u0301ticos tanto de categori\u0301as filoso\u0301ficas y este\u0301ticas andinas como de teori\u0301as cri\u0301ticas provenientes de otras tradiciones. El proyecto de Musuq Illa es postular que las conversaciones entre las categori\u0301as cri\u0301ticas y este\u0301ticas de mu\u0301ltiples tradiciones literarias nos pueden ayudar a descolonizar el conocimiento y a celebrar la importancia de las epistemologi\u0301as y las este\u0301ticas literarias de tradiciones histo\u0301ricamente enmudecidas por las hegemoni\u0301as colonialistas.\" \/>\n<meta name=\"twitter:image\" content=\"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/musuqilla.info_Facebook_Sharing_MusuqIlla_es_PE.png\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@MusuqIlla\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"2 minutos\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":[\"WebPage\",\"CollectionPage\"],\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/musuq-illa-libro\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/musuq-illa-libro\\\/\",\"name\":\"Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi - Musuq Illa\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/#website\"},\"datePublished\":\"2021-02-11T21:37:46+00:00\",\"dateModified\":\"2021-09-24T14:15:23+00:00\",\"description\":\"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/musuq-illa-libro\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"es-PE\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/musuq-illa-libro\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Inicio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/\",\"name\":\"Musuq Illa\",\"description\":\"Harawikuna runasimipi\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"es-PE\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/#organization\",\"name\":\"Musuq Illa\",\"url\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"es-PE\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/musuqilla.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/11\\\/musuq_illa_masthead_logo_txt_E_2x_smaller.png?fit=348%2C264&ssl=1\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/i0.wp.com\\\/musuqilla.info\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/11\\\/musuq_illa_masthead_logo_txt_E_2x_smaller.png?fit=348%2C264&ssl=1\",\"width\":348,\"height\":264,\"caption\":\"Musuq Illa\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/musuqilla.info\\\/es\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/x.com\\\/MusuqIlla\"]}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi - Musuq Illa","description":"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/","og_locale":"es_ES","og_type":"article","og_title":"Musuq Illa - Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi","og_description":"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala. El libro viene a ser entonces un intento por acercarse a ciertas corrientes tema\u0301ticas, estili\u0301sticas e ideolo\u0301gicas de la poesi\u0301a escrita en runasimi, enfoca\u0301ndose en la produccio\u0301n del siglo XXI y tomando caminos cri\u0301ticos tanto de categori\u0301as filoso\u0301ficas y este\u0301ticas andinas como de teori\u0301as cri\u0301ticas provenientes de otras tradiciones. El proyecto de Musuq Illa es postular que las conversaciones entre las categori\u0301as cri\u0301ticas y este\u0301ticas de mu\u0301ltiples tradiciones literarias nos pueden ayudar a descolonizar el conocimiento y a celebrar la importancia de las epistemologi\u0301as y las este\u0301ticas literarias de tradiciones histo\u0301ricamente enmudecidas por las hegemoni\u0301as colonialistas.","og_url":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/","og_site_name":"Musuq Illa","article_modified_time":"2021-09-24T14:15:23+00:00","og_image":[{"width":2880,"height":1800,"url":"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/musuqilla.info_Facebook_Sharing_MusuqIlla_es_PE.png","type":"image\/png"}],"twitter_card":"summary_large_image","twitter_title":"Musuq Illa - Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi","twitter_description":"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala. El libro viene a ser entonces un intento por acercarse a ciertas corrientes tema\u0301ticas, estili\u0301sticas e ideolo\u0301gicas de la poesi\u0301a escrita en runasimi, enfoca\u0301ndose en la produccio\u0301n del siglo XXI y tomando caminos cri\u0301ticos tanto de categori\u0301as filoso\u0301ficas y este\u0301ticas andinas como de teori\u0301as cri\u0301ticas provenientes de otras tradiciones. El proyecto de Musuq Illa es postular que las conversaciones entre las categori\u0301as cri\u0301ticas y este\u0301ticas de mu\u0301ltiples tradiciones literarias nos pueden ayudar a descolonizar el conocimiento y a celebrar la importancia de las epistemologi\u0301as y las este\u0301ticas literarias de tradiciones histo\u0301ricamente enmudecidas por las hegemoni\u0301as colonialistas.","twitter_image":"https:\/\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2021\/04\/musuqilla.info_Facebook_Sharing_MusuqIlla_es_PE.png","twitter_site":"@MusuqIlla","twitter_misc":{"Est. reading time":"2 minutos"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":["WebPage","CollectionPage"],"@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/","url":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/","name":"Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi - Musuq Illa","isPartOf":{"@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/#website"},"datePublished":"2021-02-11T21:37:46+00:00","dateModified":"2021-09-24T14:15:23+00:00","description":"Musuq Illa: Poe\u0301tica del harawi en runasimi busca iniciar una conversacio\u0301n con los especialistas de la literatura en runasimi y tambie\u0301n con los estudiosos, escritores y estudiantes de otras literaturas indi\u0301genas de Abya-Yala.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/#breadcrumb"},"inLanguage":"es-PE"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/musuq-illa-libro\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Inicio","item":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Musuq Illa: Po\u00e9tica del harawi en runasimi"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/#website","url":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/","name":"Musuq Illa","description":"Harawikuna runasimipi","publisher":{"@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"es-PE"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/#organization","name":"Musuq Illa","url":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"es-PE","@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/i0.wp.com\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/musuq_illa_masthead_logo_txt_E_2x_smaller.png?fit=348%2C264&ssl=1","contentUrl":"https:\/\/i0.wp.com\/musuqilla.info\/wp-content\/uploads\/2020\/11\/musuq_illa_masthead_logo_txt_E_2x_smaller.png?fit=348%2C264&ssl=1","width":348,"height":264,"caption":"Musuq Illa"},"image":{"@id":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/x.com\/MusuqIlla"]}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=3982"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/3982\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/musuqilla.info\/es\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=3982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}